Overview Tea

For other uses, see Tea (disambiguation).

Tea

Green tea being infused in a gaiwan
Type	Hot or cold beverage
Country of origin	China
Introduced	Approx. 10th century BC[1]

Tea plant (Camellia sinensis) from Köhler's Medicinal Plants

Tea is an aromatic beverage prepared by adding cured leaves of the Camellia sinensis plant to hot water. The term also refers to the plant itself.

After water, tea is the most widely consumed beverage in the world.^[2] It has a cooling, slightly bitter, astringent flavour which many people enjoy.^[3]

Consumption of tea (especially green) is beneficial to health and longevity given its significantantioxidant, flavanols, flavonoids, and polyphenols content.^[4][5] Consumption of green tea is associated with a lower risk of diseases that cause functional disability, such as “stroke, cognitive impairment, and osteoporosis” in the elderly.^[6][7]

Tea consumption is strongly associated with a calm but alert and focused, relatively productive (alpha wave dominant), mental state in humans. This mental state is also common to meditativepractice.^[8]

The phrase herbal tea usually refers to infusions of fruit or herbs made without the tea plant, such as rosehip tea or chamomile tea. Alternative phrases for this are tisane or herbal infusion, both bearing an implied contrast with "tea" as it is construed here.

Contents   [hide]  1 Cultivation and harvesting 2 Processing and classification 3 Blending and additives 4 Content 5 Origin and history 6 Health effects 7 The word tea 7.1 Derivatives of te 7.2 Derivatives of ta 7.3 Derivatives of cha 7.4 Derivatives of chay 7.5 Etymological observations 8 Tea culture 9 Preparation 9.1 Black tea 9.2 Green tea 9.3 Oolong tea 9.4 Premium or delicate tea 9.5 Pu-erh tea 9.6 Serving 9.7 Additives 10 Economics 10.1 Production 10.1.1 Certification 10.2 Trade 11 Packaging 11.1 Tea bags 11.2 Loose tea 11.3 Compressed tea 11.4 Instant tea 11.5 Canned tea 12 Storage 13 Gallery 14 See also 15 References 15.1 Bibliography 16 External links

[edit]Cultivation and harvesting

Tea plantation in the Cameron Highlands in Malaysia

Camellia sinensis is an evergreen plant that grows mainly in tropical and sub-tropical climates.^[9]Some varieties can also tolerate marine climates and are cultivated as far north as Pembrokeshirein the British mainland^[10] and Washington in the United States.^[11]

Leaves of Camellia sinensis, the tea plant.

Tea plants are propagated from seed or by cutting; it takes approximately 4 to 12 years for a tea plant to bear seed, and about 3 years before a new plant is ready for harvesting.^[9] In addition to azone 8 climate or warmer, tea plants require at least 127 cm. (50 inches) of rainfall a year and prefer acidic soils.^[12] Traditional Chinese Tea Cultivation and Studies believes that high-quality tea plants are cultivated at elevations of up to 1,500 metres (4,900 ft): at these heights, the plants grow more slowly and acquire a better flavour.^[13]

Only the top 1-2 inches of the mature plant are picked. These buds and leaves are calledflushes.^[14] A plant will grow a new flush every seven to fifteen days during the growing season, and leaves that are slow in development always produce better flavored teas.^[9]

A tea plant will grow into a tree of up to 16 metres (52 ft) if left undisturbed,^[9] but cultivated plants are pruned to waist height for ease of plucking.^[15]

Two principal varieties are used: the China plant (C. sinensis sinensis), used for most Chinese, Formosan and Japanese teas (but not Pu-erh); and the clonal Assam tea plant (C. sinensis assamica), used in most Indian and other teas (but not Darjeeling). Within these botanical varieties, there are many strains and modern Indian clonal varieties. Leaf size is the chief criterion for the classification of tea plants,^[16] with three primary classifications being: Assam type, characterized by the largest leaves; China type, characterized by the smallest leaves; and Cambod, characterized by leaves of intermediate size.^[16][17]

[edit]Processing and classification

Main article: Tea processing

Tea leaf processing methods

Fresh tea leaves of different sizes. The smaller the leaf, the more expensive the tea.

Teas can generally be divided into categories based on how they are processed. There are at least six different types of tea: white, yellow, green, oolong, black, and post-fermented teas^[18] of which the most commonly found on the market are white, green, oolong, and black. Some varieties, such as traditional oolong tea^[19] and Pu-erh tea, a post-fermented tea, can be used medicinally.^[20]

After picking, the leaves of Camellia sinensis soon begin to wilt and oxidize, unless they are immediately dried. The leaves turn progressively darker as their chlorophyll breaks down andtannins are released. This enzymatic oxidation process, known as fermentation in the tea industry, is caused by the plant's intracellular enzymes and causes the tea to darken. In tea processing, the darkening is stopped at a predetermined stage by heating, which deactivates the enzymesresponsible. In the production of black teas, the halting of oxidization by heating is carried out simultaneously with drying.

Tea harvest on the eastern shores of theBlack Sea, ca. 1905–15.

Without careful moisture and temperature control during manufacture and packaging, the tea may become unfit for consumption, due to the growth of undesired molds and bacteria. At minimum it may alter the taste and make it undesirable.

Tea is traditionally classified based on the techniques with which it is produced and processed.^[21]

• White tea: Wilted and unoxidized
• Yellow tea: Unwilted and unoxidized, but allowed to yellow
• Green tea: Unwilted and unoxidized
• Oolong: Wilted, bruised, and partially oxidized
• Black tea: Wilted, sometimes crushed, and fully oxidized
• Post-fermented tea: Green tea that has been allowed to ferment/compost

[edit]Blending and additives

Main article: Tea blending and additives

Although single estate teas are available, almost all teas in bags and most other teas sold in the West are blends. Blending may occur in the tea-planting area (as in the case of Assam), or teas from many areas may be blended. The aim of blending is to obtain better taste, higher price, or both, as a more expensive, better-tasting tea may cover the inferior taste of cheaper varieties.

Some teas are not pure varieties, but have been enhanced through additives or special processing. Tea is highly receptive to inclusion of various aromas; this may cause problems in processing, transportation, and storage, but also allows for the design of an almost endless range of scented and flavored variants, such as bergamot (Earl Grey), vanilla, caramel, and many others.

[edit]Content

Tea contains catechins, a type of antioxidant. In a freshly picked tea leaf, catechins can compose up to 30% of the dry weight. Catechins are highest in concentration in white and green teas, while black tea has substantially fewer due to its oxidative preparation.^[22][23] Research by the U.S. Department of Agriculture has suggested that levels of antioxidants in green and black tea do not differ greatly, as green tea has anoxygen radical absorbance capacity (ORAC) of 1253 and black tea an ORAC of 1128 (measured in μmolTE/100g).^[24] Antioxidant content, measured by the lag time for oxidation of cholesterol, is improved by the cold water steeping of varieties of tea.^[25] Tea also contains theanineand the stimulant caffeine at about 3% of its dry weight, translating to between 30 mg and 90 mg per 8 oz (250 ml) cup depending on type, brand^[26] and brewing method.^[27] Tea also contains small amounts of theobromine and theophylline.^[28] Due to modern day environmental pollution fluoride and aluminum have also been found to occur in tea, with certain types of brick tea made from old leaves and stems having the highest levels. This occurs due to the tea plant's high sensitivity to and absorption of environmental pollutants.^[29][30]

Although tea contains various types of polyphenols and tannin, tea does not contain tannic acid.^[31] Tannic acid is not an appropriate standard for any type of tannin analysis because of its poorly defined composition.^[32]

[edit]Origin and history

Main article: History of tea

Tea weighing station north of Batumi,Russian Empire before 1915

Tea plants are native to East and South Asia and probably originated around the point of confluence of the lands of northeast India, north Burma and southwest China.

Although there are tales of tea's first use as a beverage, no one is sure of its exact origins. The first recorded drinking of tea is in China, with the earliest records of tea consumption dating back to the 10th century BC.^[1][33] It was already a common drink during the Qin Dynasty (3rd century BC) and became widely popular during the Tang Dynasty, when it was spread to Korea and Japan. Trade of tea by the Chinese to Western nations in the 19th century spread tea and the tea plant to numerous locations around the world.

Tea was imported to Europe during the Portuguese expansion of the 16th century, at which time it was termed chá. In 1750, tea experts traveled from China to the Azores Islands, and planted tea, along with jasmines and mallows, to give the tea aroma and distinction. Both green tea and black tea continue to grow in the islands, which are the main suppliers to continental Portugal. Catherine of Braganza, wife of Charles II, took the tea habit to Great Britain around 1660, but it was not until the 19th century Britain that tea became as widely consumed as it is today. In Ireland, tea had become an everyday beverage for all levels of society by the late 19th century, but it was first consumed as a luxury item on special occasion such as religious festivals, wakes, and domestic work gatherings such as quiltings.^[34]

[edit]Health effects

Main article: Health effects of tea

Several of the potential health benefits proposed for tea are outlined in this excerpt from Mondal (2007, pp. 519–520) as following:

Tea leaves contain more than 700 chemicals, among which the compounds closely related to human health are flavanoids,amino acids, vitamins (C, E and K), caffeine and polysaccharides. Moreover, tea drinking has recently proven to be associated with cell-mediated immune function of the human body. Tea plays an important role in improving beneficial intestinal microflora, as well as providing immunity against intestinal disorders and in protecting cell membranes from oxidative damage. Tea also prevents dental caries due to the presence of fluorine. The role of tea is well established in normalizing blood pressure, lipid depressing activity, prevention of coronary heart diseases and diabetes by reducing the blood-glucose activity. Tea also possesses germicidal and germistatic activities against various gram-positive and gram negative human pathogenic bacteria. Both green and black tea infusions contain a number of antioxidants, mainly catechins that have anti-carcinogenic, anti-mutagenic and anti-tumoric properties.

Catechins in green tea possess anticancer properties against "cancer in various organs, including the colorectum and liver, and are known to exert anti-obesity, antidiabetic, and anti-inflammatory effects." "Branched-chain amino acids in green tea may prevent progressive hepatic failure in patients with chronic liver diseases, and might be effective for the suppression of obesity-related liver carcinogenesis."^[5]

Anticarcinogenic effects of tea polyphonols has been provided by numerous in vitro and experimental studies, which describe their action to “bind directly to carcinogens, induce Phase II enzymes such as UDP-glucuronosyl transferase and inhibit heterocyclic amine formation.” “Molecular mechanisms, including catechin-mediated induction of apoptosis and cell cycle arrest, inhibition of transcription factors NF-κB and AP-1 and reduction of protein tyrosine kinase activity and c-jun mRNA expression have also been suggested as relevant chemopreventive pathways for tea.” Protective effects from tea consumption are observed less frequently in populations where intake of black tea predominates. ^[35]

Numerous recent epidemiological studies have been conducted to investigate the effects of green tea consumption on the incidence of human cancers. These studies suggest significant protective effects of green tea against oral, pharyngeal, esophageal, prostate, digestive, urinary tract, pancreatic, bladder, skin, lung, colon, breast, and liver cancers, and lower risk for cancer metastasis and recurrence.^[35]

Possibly most noteworthy are human intervention studies that find consumption of green tea cuts the risk of getting ovarian and endometrial cancers, and advanced prostate cancer by 50%.^[36][37][38]

Cholesterol and blood sugar levels are lowered significantly by drinking green tea.^[39] Drinking green tea is negatively associated with diabetes, possibly due to moderated oxidative stress on fats, which may reduce insulin resistance ^[40]

Consumption of green tea consumption is associated with a lower risk of diseases that cause functional disability, such as “stroke, cognitive impairment, and osteoporosis” in the elderly.^[6] Specific to mental function, researchers in 2010 found that people who consumed tea had significantly less cognitive decline than non-tea drinkers. The study used data on more than 4,800 men and women aged 65 and older to examine change in cognitive function over time. Study participants were followed for up to 14 years for naturally-occurring cognitive decline. (AAICAD 2010; Lenore Arab, PhD; UCLA^[7]

L-theanine in tea may reduce stress by inducing a calm but alert, focused, and relatively productive (alpha wave dominant) mental state in humans. This mental state is also common to meditative practice.^[8]

[edit]The word tea

The Chinese character for tea is 茶. It is pronounced differently in the various Chinese languages. Most pronounce it along the lines of cha(Mandarin has chá), but the Min varieties along the central coast of China and in Southeast Asia pronounce it like te. These two pronunciations of the Chinese word for tea have made their separate ways into other languages around the world:^[41]

• Te: From tê in Amoy dialect, spoken in Fujian Province and Taiwan. It reached the West from the port of Xiamen (Amoy), once a major point of contact with Western European traders such as the Dutch, who spread it to Western Europe.
• Cha: From the Cantonese chàh, spoken in Guangzhou (Canton) and the ports of Hong Kong and Macau, also major points of contact, especially with the Portuguese, who spread it to India in the 16th century. The Korean and Japanese words cha come from the Mandarinchá.

The widespread form chai comes from Persian چای chay. This derives from Mandarin chá,^[42] which passed overland to Central Asia and Persia, where it picked up the Persian grammatical suffix -yi before passing on to Russian, Arabic, Urdu, Turkish, etc.^[43]

English has all three forms: cha or char (both /ˈtʃɑː/), attested from the 16th century; tea, from the 17th; and chai, from the 20th.

Languages in more intense contact with Chinese, Sinospheric languages like Vietnamese, Zhuang, Tibetan, Korean, and Japanese, may have borrowed their words for tea at an earlier time and from a different variety of Chinese, so-called Sino-Xenic pronunciations. Korean and Japanese, for example, retain early pronunciations of ta and da. Ta comes from the Tang Dynasty court at Chang'an: that is, from Middle Chinese. Japanese da comes from the earlier Southern Dynasties court at Nanjing, a place where the consonant was still voiced, as it is today in neighboring Shanghainese zo. Vietnamese and Zhuang have southern cha-type pronunciations.

[edit]Derivatives of te

Language	Name	Language	Name	Language	Name	Language	Name	Language	Name
Afrikaans	tee	Armenian (Western Dialect)	թեյ tey	Euskara	tea	Catalan	te	Czech	té or thé (1)
Danish	te	Dutch	thee	English	tea	Esperanto	teo	Estonian	tee
Faroese	te	Finnish	tee	French	thé	West Frisian	tee	Galician	té
German	Tee	Greek	τέϊον téïon	Hebrew	תה, te	Hungarian	tea	Icelandic	te
Indonesian	teh	Irish	tae	Italian	tè or the	Javanese	tèh	Khmer	តែ tae
scientificLatin	thea	Latvian	tēja	Leonese	té	Limburgish	tiè	Low Saxon	Tee [tʰɛˑɪ]or Tei [tʰaˑɪ]
Malay	teh	Malayalam	തേയിലtheyila	Mongolian	цай tsai	Norwegian	te	Occitan	tè
Polish	herbata(2)	Scots Gaelic	tì, teatha	Sinhalese	té තේ	Spanish	té	Scots	tea [tiː] ~ [teː]
Sundanese	entèh	Swedish	te	Tamil	தேநீர்theneer (3)	Telugu	తేనీరుtheneeru	Welsh	te

Notes:

• ⁽¹⁾ té or thé, but this term is considered archaic and is a literary expression; since roughly second half of 20th century, čaj is used for "tea" in Czech language, see the following table
• ⁽²⁾ from Latin herba thea
• ⁽³⁾ neer means water; theyilai means "tea leaf" (ilai = leaf)

[edit]Derivatives of ta

Language	Name	Language	Name
Japanese	だ da, た ta (1)	Korean	다 da [ta] (1)

• ⁽¹⁾ cha is an alternative pronunciation of "tea" in Japanese and Korean; see below

[edit]Derivatives of cha

Language	Name	Language	Name	Language	Name	Language	Name	Language	Name
Assamese	চাহ sah	Bangla	চা cha	Capampangan	cha	Cebuano	tsa	English	cha or char
Gujarati	ચા chā	Japanese	チャ cha, さ sa (1)	Kannada	ಚಹಾ chahā	Khasi	sha	Konkani	चा chā
Korean	차 cha (1)	Kurdish	ça	Lao	ຊາ saa	Malayalam	chāyā	Marathi	चहा chahā
Oriya	ଚା cha	Persian	چا cha	Punjabi	چا ਚਾਹ chāh	Portuguese	chá	Sindhi	chahen چانهه
Somali	shaah	Sylheti	saah	Tagalog	tsaa	Thai	ชา cha	Tibetan	ཇ་ ja
Vietnamese	trà and chè(2)

Notes:

• ⁽¹⁾ The main pronunciations of 茶 in Korea and Japan are 차 cha and ちゃ cha, respectively. (Japanese ocha (おちゃ) is honorific.) These are connected with the pronunciations at the capitals of the Song and Ming dynasties.
• ⁽²⁾ Trà and chè are variant pronunciations of 茶; the latter is used mainly in northern Vietnam and describes a tea made with freshly picked leaves.

[edit]Derivatives of chay

Language	Name	Language	Name	Language	Name	Language	Name	Language	Name
Albanian	çaj	Amharic	ሻይ shai	Arabic	شاي shāy	Armenian (Eastern Dialect)	չայ chāi	Aramaic	ܟ݈ܐܝ chai
Azerbaijani	çay	Bosnian	čaj	Bulgarian	чай chai	Croatian	čaj	Czech	čaj (2)
English	chai	Finnish dialectal	tsai, tsaiju,saiju orsaikka	Georgian	ჩაი chai	Greek	τσάι tsái	Hindi	चाय chai
Kazakh	шай shai	Kyrgyz	чай chai	Kinyarwanda	icyayi	Macedonian	чај	Malayalam	ചായchaaya
Mongolian	цай tsai	Nepali	chiyā चिया	Pashto	چای chai	Persian	چای chay (1)	Romanian	ceai
Russian	чай chai	Serbian	чај čaj	Slovak	čaj	Slovene	čaj	Swahili	chai
Tajik	чой choy	Tlingit	cháayu	Telugu	ఛాయchaaya	Turkish	çay	Turkmen	çay
Ukrainian	чай chai	Urdu	چائے chai	Uzbek	choy

Notes:

• ⁽¹⁾ Derived from the earlier pronunciation چا cha.

[edit]Etymological observations

The different words for tea fall into two main groups: "te-derived" (Hokkien) and "cha-derived" (Cantonese and Mandarin)^[43] reveal where nations acquired their tea and tea culture.

• The Portuguese, the first Europeans to import the herb in large amounts, took the Cantonese form cha ca. the year 1550 from their trading posts in the south of China, especially Macau.
• India most likely got their tea cultures from Cantonese or Portuguese traders.
• In Central Asia, Mandarin cha developed into Persian chay, and this form spread with Persian trade and cultural influence.
• Russia encountered tea in Central Asia.
• Europeans such as the Dutch who took the Min form teh may have acquired it through trade directly from Hokkien (Fujian), or from Hokkienese or Malay traders in Java.

There are counter-examples: the first tea to reach Britain was traded by the Dutch from Hokkien, which uses te, and although later most British trade went through Canton, which uses cha, the Hokkien pronunciation continued to be the more popular.

At times, a te form will follow a cha form, or vice versa, giving rise to both in one language, at times one an imported variant of the other.

• In North America, the word chai is used to refer almost exclusively to the Indian masala chai (spiced tea) beverage, in contrast to teaitself.
• The inverse pattern is seen in Moroccan colloquial Arabic (Darija), "ash-shay" means "generic, or black Middle Eastern tea" whereas "at-tay" refers particularly to Zhejiang or Fujian green tea with fresh mint leaves. The Moroccans are said to have acquired this taste for green tea— unique in the Arab world— for East Chinese green tea after the ruler Mulay Hassan exchanged some European hostages captured by the Barbary Pirates for a whole ship of Chinese tea. See Moroccan tea culture.
• The colloquial Greek word for tea is tsáï, from Slavic chai. Its formal equivalent, used in earlier centuries, is téïon, from tê.
• The Polish word for a tea-kettle is czajnik, which could be derived directly from chai or from the cognate Russian word. However, tea in Polish is herbata, which, as well as Lithuanian arbata, was derived from the Latin herba thea, meaning "tea herb."
• The normal word for tea in Finnish is tee, which is a Swedish loan. However, it is often colloquially referred, especially in Eastern Finland and in Helsinki as tsai, tsaiju, saiju or saikka, which is cognate to Russian word chai. The latter word refers always to black tea, while green tea is always tee.
• In Ireland, or at least in Dublin, the term cha is sometimes used for "tea," as is pre-vowel-shift pronunciation "tay" (from which the Irish Gaelic word "tae" is derived^{[citation needed]}). Char was a common slang term for tea throughout British Empire and Commonwealth military forces in the 19th and 20th centuries, crossing over into civilian usage.
• The British English slang word "char" for "tea" arose from its Cantonese Chinese pronunciation "cha" with its spelling affected by the fact that ar is a more common way of representing the phoneme /ɑː/ in British English.`

[edit]Tea culture

Main article: Tea culture

Pakistani noon chai with its distinctive pink color

Masala chai from the Indian subcontinent

Tea may be consumed early in the day to heighten alertness; it contains theophylline and boundcaffeine^[3] (sometimes called theine). Decaffeinated brands are also sold.

While tea is the second most consumed beverage on Earth after water, in many cultures it is also had at elevated social events, such as afternoon tea and the tea party. Tea ceremonies have arisen in different cultures, such as the Chinese and Japanese tea ceremonies, each of which employs traditional techniques and ritualized protocol of brewing and serving tea for enjoyment in a refined setting. One form of Chinese tea ceremony is the Gongfu tea ceremony, which typically uses small Yixing clay teapots and oolong tea.

Tea is prevalent in most cultures in the Middle East. In Arab culture, tea is a focal point for social gatherings. In Iranian (Persian) and Pakistani cultures, tea is so widely consumed that it is generally the first thing offered to a household guest.^[44]

In Pakistan, both black and green teas are popular and are known locally as sabz chai andkahwah, respectively. The popular green tea called kahwah is often served after every meal inKhyber Pakhtunkhwa, which is where the Khyber Pass of the Silk Road is found, and in thePashtun belt of Balochistan. In the Kashmir region of Pakistan, Kashmiri chai or noon chai, a pink, milky tea with pistachios and cardamom, is consumed primarily at special occasions, weddings, and during the winter months when it is sold in many kiosks. In the northern Pakistan regions ofChitral and Gilgit-Baltistan, a salty, buttered Tibetan-style tea is consumed.

In the United States and Canada, 80% of tea is consumed cold, as iced tea.^[45] Sweet tea is a cultural symbol of the southern US, and is common in that portion of the country.

In India, tea is one of the most popular hot beverages. It is consumed daily in almost all homes, offered to guests, consumed in high amounts in domestic and official surroundings and is made with the addition of a lot of milk with or without spices. It is also served with biscuits which are dipped in the tea and eaten before consuming the tea. More often than not, it is drunk in "doses" of small cups rather than one large cup.

In the United Kingdom, especially England, tea is known as the 'national drink'. It is consumed daily and often by a majority of people across the country, and is perceived as one of Britain's cultural beverages. In British homes, it is customary good manners for a host to offer tea to guests soon after their arrival. The British prefer black tea, served in mugs with milk and perhaps sugar. Tea bags are almost always used;PG Tips is the most popular brand.^{[citation needed]} Tea is generally consumed at home; outside the home in cafés, coffee is the drink of choice for many people. Afternoon tea with cakes on fine porcelain is a cultural stereotype, sometimes available in quaint tea-houses. In the north of England 'tea' also refers to the evening meal, or 'dinner' as it is known in standard English.

In Burma, tea is consumed not only as hot drinks, sweet tea and green tea known locally as laphet-yay and laphet-yay-gyan respectively. But also pickled tea leaves, known locally as laphet, are also a national delicacy. Pickled tea is usually eaten with roasted sesame seeds, crispy fried beans, roasted peanuts and fried garlic chips.

[edit]Preparation

Further information: Tea culture

Tea kettle over hot coal at a tea house in Jiufeng, Taiwan

The traditional method of making a cup of tea is to place loose tea leaves, either directly or in a tea infuser, into a tea pot or teacup and pour hot water over the leaves. After a couple of minutes the leaves are usually removed again, either by removing the infuser, or by straining the tea while serving.

Most green teas should be allowed to steep for about two or three minutes, although some types of tea require as much as ten minutes, and others as little as thirty seconds. The strength of the tea should be varied by changing the amount of tea leaves used, not by changing the steepingtime. The amount of tea to be used per amount of water differs from tea to tea but one basic recipe may be one slightly heaped teaspoon of tea (about 5 ml) for each teacup of water (200–240 ml) (7–8 oz) prepared as above. Stronger teas, such as Assam, to be drunk with milk are often prepared with more leaves, and more delicate high grown teas such as a Darjeeling are prepared with somewhat fewer (as the stronger mid-flavors can overwhelm the champagne notes).

The best temperature for brewing tea depends on its type. Teas that have little or no oxidation period, such as a green or white tea, are best brewed at lower temperatures, between 65 and 85 °C (149 and 185 °F), while teas with longer oxidation periods should be brewed at higher temperatures around 100 °C (212 °F). The higher temperatures are required to extract the large, complex, flavorful phenolic molecules found in fermented tea. In addition, boiling reduces the dissolved oxygen content of water. Dissolved oxygen would otherwise react with phenolic molecules (anti-oxidants) to turn them brown and reduce their potency as anti-oxidants. To preserve the anti-oxidant potency, especially for green and white teas brewed at a lower temperature, water should be boiled vigorously to boil off any dissolved oxygen and then allowed to cool to the appropriate temperature before adding to the tea. An additional health benefit of boiling water before brewing tea is the sterilizationof the water and reduction of any dissolved Volatile Organic Compounds (VoC's), chemicals which are often harmful.^[46][47]

Type	Water Temp.	Steep Time	Infusions
White Tea	65 to 70 °C (149 to 158 °F)	1–2 minutes	3
Yellow Tea	70 to 75 °C (158 to 167 °F)	1–2 minutes	3
Green Tea	75 to 80 °C (167 to 176 °F)	1–2 minutes	4-6
Oolong Tea	80 to 85 °C (176 to 185 °F)	2–3 minutes	4-6
Black Tea	99 °C (210 °F)	2–3 minutes	2-3
Pu'er Tea	95 to 100 °C (203 to 212 °F)	Limitless	Several
Herbal Tea	99 °C (210 °F)	3–6 minutes	Varied

Some tea sorts are often brewed several times using the same tea leaves. Historically, in China, tea is divided into a number of infusions. The first infusion is immediately poured out to wash the tea, and then the second and further infusions are drunk. The third through fifth are nearly always considered the best infusions of tea, although different teas open up differently and may require more infusions of hot water to produce the best flavor.^[48]

One way to taste a tea, throughout its entire process, is to add hot water to a cup containing the leaves and after about 30 seconds to taste the tea. As the tea leaves unfold (known as "The Agony of the Leaves") they give up various parts of themselves to the water and thus the taste evolves. Continuing this from the very first flavours to the time beyond which the tea is quite stewed will allow an appreciation of the tea throughout its entire length.^[49]

Black tea infusion

[edit]Black tea

In the West, water for black tea is usually added near the boiling point of water, at around 99 °C(210 °F). Many of the active substances in black tea do not develop at temperatures lower than90 °C (194 °F).^{[citation needed]} Lower temperatures are used for some more delicate teas. The temperature will have as large an effect on the final flavor as the type of tea used. The most common fault when making black tea is to use water at too low a temperature. Since boiling point drops with increasing altitude, it is difficult to brew black tea properly in mountainous areas. It is also recommended that the teapot be warmed before preparing tea, easily done by adding a small amount of boiling water to the pot, swirling briefly, before discarding. In the West, black teas are usually brewed for about 4 minutes and are usually not allowed to steep for less than 30 seconds or more than about five minutes (a process known as brewing or mashing in Britain). In many regions of the world, however, boiling water is used and the tea is often stewed. For example, in India black tea is often boiled for fifteen minutes or longer as a strong brew is preferred for making Masala chai. When the tea has brewed long enough to suit the tastes of the drinker, it should be strained while serving. The popular varieties of black (red) tea include Assam tea, Nepal tea, Darjeeling tea, Nilgiri tea,Turkish tea and Ceylon tea.

[edit]Green tea

Water for green tea, according to regions of the world that prefer mild tea, should be around 80 to 85 °C (176 to 185 °F); the higher the quality of the leaves, the lower the temperature. Hotter water will produce a bitter taste. However, this is the method used in many regions of the world, such as North Africa or Central Asia where bitter tea is appreciated. For example, in Morocco green tea is steeped in boiling water for fifteen minutes. In the West and Far East a milder tea is appreciated. The container in which the tea is steeped, the mug, or teapot is often warmed beforehand so that the tea does not immediately cool down. High-quality green and white teas can have new water added as many as five or more times, depending on variety, at increasingly high temperatures.

[edit]Oolong tea

Oolong teas should be brewed around 90 to 100 °C (194 to 212 °F), and again the brewing vessel should be warmed before pouring in the water. Yixing purple clay teapots are the traditional brewing-vessel for oolong tea. For best results use spring water, as the minerals in spring water tend to bring out more flavor in the tea. High quality oolong can be brewed multiple times from the same leaves, and unlike green tea it improves with reuse. It is common to brew the same leaves three to five times, the third steeping usually being the best.

[edit]Premium or delicate tea

A strainer is often used when tea is made with tea-leaves in a teapot,

Some teas, especially green teas and delicate oolong teas, are steeped for shorter periods, sometimes less than 30 seconds. Using a tea strainer separates the leaves from the water at the end of the brewing time if a tea bag is not being used. However, the black Darjeeling tea, a premium Indian tea, needs a longer than average steeping time. Elevation and time of harvest offer varying taste profiles; proper storage and water quality also have a large impact on taste.

[edit]Pu-erh tea

Pu-erh tea is also called Pu'er tea. Pu-erh teas require boiling water for infusion. Some prefer to quickly rinse pu-erh for several seconds with boiling water to remove tea dust which accumulates from the aging process, then infuse it at the boiling point (100°C or 212°F), and allow it to steep from 30 seconds to five minutes.

[edit]Serving

In order to preserve the pre-tannin tea without requiring it all to be poured into cups, a second teapot may be used. The steeping pot is best unglazed earthenware; Yixing pots are the best known of these, famed for the high quality clay from which they are made. The serving pot is generally porcelain, which retains the heat better. Larger teapots are a post-19th century invention, as tea before this time was very rare and very expensive. Experienced tea-drinkers often insist that the tea should not be stirred around while it is steeping (sometimes called windingin the UK). This, they say, will do little to strengthen the tea, but is likely to bring the tannins out in the same way that brewing too long will do. For the same reason one should not squeeze the last drops out of a teabag; if stronger tea is desired, more tea leaves should be used.

[edit]Additives

Further information: Tea blending and additives

Tea is sometimes taken with milk

The addition of milk to tea in Europe was first mentioned in 1680 by the epistolist Madame de Sévigné.^[50] Many teas are traditionally drunk with milk in cultures where dairy products are consumed. These include Indian masala chai, and British tea blends. These teas tend to be very hearty varieties of black tea which can be tasted through the milk, such as Assams, or the East Friesian blend. Milk is thought to neutralize remaining tannins and reduce acidity.^[51][52] The Han Chinese do not usually drink milk with tea (or indeed use milk at all) but the Manchus do, and the elite of the Qing Dynasty of the Chinese Empire continued to do so. Hong Kong-style milk tea is based on British colonial habits. Tibetans and other Himalayan peoples traditionally drink tea with milk or yak butter and salt. In Eastern European countries (Russia, Poland and Hungary) and Italy people commonly have their tea with lemon juice. In Poland, tea with milk is called a bawarka("Bavarian style"), and is often drunk by pregnant and nursing women.

The order of steps in preparing a cup of tea is a much-debated topic, and can vary widely between cultures or even individuals. Some say that it is preferable to add the milk before the tea, as the high temperature of freshly brewed tea can denature the proteins found in fresh milk, similar to the change in taste of UHT milk, resulting in an inferior tasting beverage.^[53] Others insist that it is better to add the milk after brewing the tea, as most teas need to be brewed as close to boiling as possible. The addition of milk chills the beverage during the crucial brewing phase, if brewing in a cup rather than using a pot, meaning that the delicate flavor of a good tea cannot be fully appreciated. By adding the milk afterwards, it is easier to dissolve sugar in the tea and also to ensure that the desired amount of milk is added, as the color of the tea can be observed.^{[citation needed]}

Moroccan tea being served. It is poured from a distance to produce a foam on the tea.

A 2007 study published in the European Heart Journal found that certain beneficial effects of tea may be lost through the addition of milk.^[54]

Many flavourings are added to varieties of tea during processing. Among the best known are ChineseJasmine tea, with jasmine oil or flowers, the spices in Indian Masala chai, and Earl Grey tea, which contains oil of bergamot. A great range of modern flavours have been added to these traditional ones. In eastern India people also drink lemon tea or lemon masala tea. Lemon tea simply contains hot tea with lemon juice and sugar. Masala lemon tea contains hot tea with roasted cumin seed powder, lemon juice, black salt and sugar which gives it a tangy, spicy taste.

Other popular additives to tea by the tea-brewer or drinker include sugar, liquid honey or a solid Honey Drop, agave nectar, fruit jams, and mint. In China sweetening tea was traditionally regarded as a feminine practice. In colder regions such as Mongolia, Tibet and Nepal, butter is added to provide necessary calories. Tibetan butter tea contains rock salt and dre (yak) butter, which is then churned vigorously in a cylindrical vessel closely resembling a butter churn. The same may be said for salt tea, which is consumed in some cultures in the Hindu Kush region of northern Pakistan.

Alcohol, such as whisky or brandy, may also be added to tea.

The flavor of the tea can also be altered by pouring it from different heights, resulting in varying degrees ofoxidization. The art of high-altitude pouring is used principally by people in Northern Africa (e.g. Morocco,Algeria, Mauritania and Libya), but also in West Africa (e.g. Guinea, Mali, Senegal) and can positively alter the flavor of the tea, but it is more likely a technique to cool the beverage destined to be consumed immediately. In certain cultures the tea is given different names depending on the height it is poured from. In Mali, gunpowder tea is served in series of three, starting with the highest oxidization or strongest, unsweetened tea (cooked from fresh leaves), locally referred to as "bitter as death," followed by a second serving, where the same tea leaves are boiled again with some sugar added ("pleasant as life"), and a third one, where the same tea leaves are boiled for the third time with yet more sugar added ("sweet as love"). Green tea is the central ingredient of a distinctly Malian custom, the "Grin," an informal social gathering that cuts across social and economic lines, starting in front of family compound gates in the afternoons and extending late into the night, and is widely popular in Bamako and other large urban areas.

In Southeast Asia, particularly in Malaysia, the practice of pouring tea from a height has been refined further using black tea to which condensed milk is added, poured from a height from one cup to another several times in alternating fashion and in quick succession, to create a tea with entrapped air bubbles creating a frothy "head" in the cup. This beverage, teh tarik, literally, "pulled tea," has a creamier taste than flat milk tea and is extremely popular in the region. Tea pouring in Malaysia has been further developed into an art form in which a dance is done by people pouring tea from one container to another, which in any case takes skill and precision. The participants, each holding two containers, one full of tea, pour it from one to another. They stand in lines and squares and pour the tea into each others' pots. The dance must be choreographed to allow anyone who has both pots full to empty them and refill those of whoever has no tea at any one point.

[edit]Economics

Tea factory in Taiwan

See also: List of countries by tea consumption per capita

Tea is the most popular manufactured drink in the world in terms of consumption. Its consumption equals all other manufactured drinks in the world – including coffee, chocolate, soft drinks, and alcohol – put together.^[2] Most tea consumed outside East Asia is produced on large plantations in the hilly regions of India and Sri Lanka, and is destined to be sold to large businesses. Opposite this large-scale industrial production there are many small "gardens," sometimes minuscule plantations, that produce highly sought-after teas prized by gourmets. These teas are both rare and expensive, and can be compared to some of the most expensive wines in this respect.

India is the world's largest tea-drinking nation^[55] although the per capita consumption of tea remains a modest 750 grams per person every year. Turkey, with 2.5 kg of tea consumed per person per year, is the world's greatest per capita consumer.^[56]

[edit]Production

In 2003, world tea production was 3.21 million tonnes annually.^[57] In 2008, world tea production reached over 4.73 million tonnes.^[57] The largest producers of tea are the People's Republic of China, India, Kenya, Sri Lanka, and Turkey.

Percentage of total tea production in 2008

   Less than 0.5% or non-significant quantities

   From 0.5 to 1%.

   From 1 to 5%.

   From 5 to 10%.

   From 10 to 20%.

   More than 20%

Percentage of total global tea production by country in 2007

The following table shows the amount of tea production (in tonnes) by leading countries in recent years. Data is generated by the Food and Agriculture Organization (FAO) of the United Nations as of January 2010.^[57]

Country	2006	2007	2008
China	1,047,345	1,183,002	1,275,384
India	928,000	949,220	805,180
Kenya	310,580	369,600	345,800
Sri Lanka	310,800	305,220	318,470
Turkey	201,866	206,160	198,046
Vietnam	151,000	164,000	174,900
Indonesia	146,858	150,224	150,851
Japan	91,800	94,100	94,100
Argentina	72,129	76,000	76,000
Iran	59,180	60,000	60,000
Bangladesh	58,000	58,500	59,000
Malawi	45,009	46,000	46,000
Uganda	34,334	44,923	42,808
Other countries	189,551	193,782	205,211
Total	3,646,452	3,887,308	3,833,750

[edit]Certification

Workers who pick and pack tea on plantations in developing countries can face harsh working conditions and can earn below the living wage.^[58]

There are a number of bodies that independently certify the production of tea. Tea from certified estates can be sold with a certification label on the pack. The most important certification schemes are Rainforest Alliance, Fairtrade, UTZ Certified, and Organic. All these schemes certify other crops (like coffee, cocoa and fruit) as well. Rainforest Alliance certified tea is sold by Unilever brands Lipton and PG Tips in Western Europe, Australia and the US. Fairtrade certified tea is sold by a large number of suppliers around the world. UTZ Certified announce a partnership in 2008 with Sara Lee brand Pickwick tea.

Production of organic tea is rising; 3,500 tonnes of organic tea were grown in 2003. The majority of this tea (about 75%) is sold in France,Germany, Japan, the United Kingdom and the United States.

[edit]Trade

This section requires expansion.

According to the FAO, in 2007 the largest importer of tea, by weight, was the Russian Federation, followed by the United Kingdom, Pakistan, and the United States.^[59] Kenya, China, India and Sri Lanka were the largest exporters of tea in 2007 (with exports of: 374229, 292199, 193459 and 190203 tonnes respectively).^[59][60] The largest exporter of black tea in the world is Kenya, while the largest producer (and consumer) of black tea in the world is India.^[60][61]

[edit]Packaging

[edit]Tea bags

Tea bags

Main article: Tea bag

In 1907, American tea merchant Thomas Sullivan began distributing samples of his tea in small bags of Chinese silk with a drawstring. Consumers noticed that they could simply leave the tea in the bag and re-use it with fresh tea. However, the potential of this distribution/packaging method would not be fully realized until later on. During World War II, tea was rationed.^[where?] In 1953 (after rationing in the UK ended), Tetley launched the tea bag to the UK and it was an immediate success.

Tea leaves are packed into a small envelope (usually composed of paper) known as a tea bag. The use of tea bags is easy and convenient, making tea bags popular for many people today. However, the use of tea bags has negative aspects as well. The tea used in tea bags is commonly fanningsor "dust", the waste product produced from the sorting of higher quality loose leaf tea. However, this is not true for all brands of tea; many high quality specialty teas are available in bag form.^{[citation needed]} It is commonly held among tea aficionados that this method provides an inferior taste and experience. The paper used for the bag can also be tasted by many, which can detract from the tea's flavor. Because fannings and dust are a lower quality of the tea to begin with, the tea found in tea bags is less finicky when it comes to brewing time and temperature.

Additional reasons why bag tea is considered less well-flavored include:

• Dried tea loses its flavor quickly on exposure to air. Most bag teas (although not all) contain leaves broken into small pieces; the greatsurface area to volume ratio of the leaves in tea bags exposes them to more air, and therefore causes them to go stale faster. Loose tea leaves are likely to be in larger pieces, or to be entirely intact.^{[citation needed]}
• Breaking up the leaves for bags extracts flavored oils.^{[citation needed]}
• The small size of the bag does not allow leaves to diffuse and steep properly.^{[citation needed]}
• Some tea bags are made using a wet paper strength-reinforcing coating using epichlorohydrin, a known carcinogen.^[62][63]

The "pyramid tea bag" (or sachet) introduced by Lipton^[64] and PG Tips/Scottish Blend in 1996,^[65] attempts to address one of the connoisseurs' arguments against paper tea bags by way of its three-dimensional tetrahedron shape, which allows more room for tea leaves to expand while steeping^{[citation needed]}. However, some types of pyramid tea bags have been criticized as being environmentally unfriendly, since their synthetic material does not break down in landfills as loose tea leaves and paper tea bags do.^[66]

[edit]Loose tea

Loose-leaf tea

The tea leaves are packaged loosely in a canister or other container. Rolled gunpowder tea leaves, which resist crumbling, are commonly vacuum packed for freshness in aluminized packaging for storage and retail. The portions must be individually measured by the consumer for use in a cup, mug, or teapot. This allows greater flexibility, letting the consumer brew weaker or stronger tea as desired, but convenience is sacrificed. Strainers, "tea presses," filtered teapots, and infusion bags are available commercially to avoid having to drink the floating loose leaves and to prevent over-brewing. A more traditional, yet perhaps more efficient way around this problem is to use a three-piece lidded teacup, called a gaiwan. The lid of the gaiwan can be tilted to decant the leaves while pouring the tea into a different cup for consumption.

[edit]Compressed tea

Some teas (particularly Pu-erh tea) are still compressed for transport, storage, and aging convenience. The tea brick remains in use in the Himalayan countries or Mongolian steppes. The tea is prepared and steeped by first loosening leaves off the compressed cake using a small knife. Compressed teas can usually be stored for longer periods of time without spoilage when compared with loose leaf tea.

[edit]Instant tea

In recent times, "instant teas" are becoming popular, similar to freeze dried instant coffee. Similar products also exist for instant iced tea, due to the convenience of not requiring boiling water. Instant tea was developed in the 1930s, but not commercialized until later. Nestea introduced the first instant tea in 1946, while Redi-Tea introduced the first instant iced tea in 1953.

These products often come with added flavors, such as Chai, vanilla, honey or fruit, and may also contain powdered milk. Tea connoisseurstend to criticize these products for sacrificing the delicacies of tea flavour in exchange for convenience.

[edit]Canned tea

Main article: Canned tea

Canned tea is a form of tea that has already been prepared, and is sold ready to drink. Canned tea was first launched in 1981 in Japan. As such, it is a fairly recent innovation.

[edit]Storage

Tea has a shelf life that varies with storage conditions and type of tea. Black tea has a longer shelf life than green tea. An exception, Pu-erh tea improves with age. Tea stays freshest when stored in a dry, cool, dark place in an air-tight container. Black tea stored in a bag inside a sealed opaque canister may keep for two years. Green tea loses its freshness more quickly, usually in less than a year. Gunpowder tea, its leaves being tightly rolled, keeps longer than the more open-leafed Chun Mee tea. Storage life for all teas can be extended by using desiccantpackets or oxygen absorbing packets, and by vacuum sealing.

When storing green tea, discreet use of refrigeration or freezing is recommended. In particular, drinkers need to take precautions against temperature variation.^[67]

Improperly stored tea may lose flavor, acquire disagreeable flavors or odors from other foods, or become moldy.

[edit]Gallery

• 

  Da Hong Pao tea anOolong tea
 
• 

  Fuding Bai Hao Yinzhen tea, a white tea
 
• 

  Green Pu-erh tuo cha, a type of compressed raw pu-erh
 
• 

  Huoshan Huangya tea, aYellow tea
 
• 

  Loose dried tea leaves
 
• 

  Taiwanese High MountainOolong

[edit]See also

• Anna Russell, Duchess of Bedford
• Chifir', extra-strong tea drunk in the Gulag
• Chinese tea
• Frederick John Horniman
• ISO 3103, a method of brewing tea according to the ISO.
• Kahwah, a celebration tea from Kashmir
• Kaempferol a flavanoid found in tea and associated with reduced risk of heart disease
• Kombucha, drink produced from bacteria and yeast grown on tea
• List of tea companies
• Peppermint tea
• Tasseography, a method of divination by reading tea leaves.
• Tea classics, influential historical monographs of East Asian tea
• Tea Studies Index
• Thai tea
• Phenolic content in tea
• Health effects of caffeine
• Vietnamese tea

[edit]References

1. ^ ^a b "Tea". Encarta. Archived from the original on 2008-03-08. Retrieved 2008-07-23.
2. ^ ^a b Alan Macfarlane; Iris Macfarlane (2004). The Empire of Tea. The Overlook Press. p. 32. ISBN 1-58567-493-1.
3. ^ ^a b Penelope Ody, (2000). Complete Guide to Medicinal Herbs. New York, NY: Dorling Kindersley Publishing. p. 48. ISBN 0-7894-6785-2.
4. ^ "The Role of Tea in Human Health: An Update". Retrieved 2012-03-04.
5. ^ ^a b Shimizu M, Kubota M, Tanaka T, Moriwaki H (2012)."Nutraceutical approach for preventing obesity-related colorectal and liver carcinogenesis". International Journal of Molecular Sciences 13 (1): 579–95. doi:10.3390/ijms13010579.PMC 3269707. PMID 22312273. Retrieved 2012-03-12.
6. ^ ^a b Tomata Y, Kakizaki M, Nakaya N, et al. (March 2012). "Green tea consumption and the risk of incident functional disability in elderly Japanese: the Ohsaki Cohort 2006 Study". The American Journal of Clinical Nutrition 95 (3): 732–9.doi:10.3945/ajcn.111.023200. PMC 3278248.PMID 22277550. Retrieved 2012-03-12.
7. ^ ^a b "Large-Scale, Long-Term Studies Support Roles of Physical Activity and Diet in Dementia and Cognitive Decline". Alzheimer's Association. 2010. Retrieved 2010-09-24.
8. ^ ^a b[http://apjcn.nhri.org.tw/server/apjcn/volume17/vol17suppl.1/167-168S8-4.pdf "L-theanine, a natural constituent in tea, and its effect on mental state"]. Retrieved 2012-03-04.
9. ^ ^a b c d "Camellia Sinensis". Purdue University Center for New Crops and Plants Products. Retrieved 2010-10-26.
10. ^ Turner, Robin (October 3, 2009). "Duo plant tea in Wales".Wales Online. Retrieved April 26, 2011.
11. ^ "Tea" (PDF). The Compendium of Washington Agriculture. Washington State Commission on Pesticide Registration. 2010. Retrieved April 26, 2011.
12. ^ Rolfe, Jim; Yvonne Cave (2003). Camellias: A Practical Gardening Guide. Timber Press. ISBN 0881925772.
13. ^ Pruess, Joanna (2006). Tea Cuisine: A New Approach to Flavoring Contemporary and Traditional Dishes. Globe Pequot.ISBN 1592287417.
14. ^ Elizabeth S. Hayes (1980). Spices and Herbs: Lore and Cookery. Courier Dover Publications. p. 74. ISBN 0486240266. Retrieved 2008-09-20.
15. ^ Britannica Tea Cultivation. Retrieved June, 2007.
16. ^ ^a b Mondal 2007, p. 519
17. ^ "What is Tea?". teahorse.co.uk. Retrieved 2012-03-09.
18. ^ Tea Guardian. "Categorization of Teas". Retrieved 22 December 2010.
19. ^ Tea Guardian. "Wuyi Oolongs: Tasting, Health & Market Notes". Retrieved 22 December 2010.
20. ^ "Tea types and tea varieties". Starchefs.com. Retrieved 2009-07-15.
21. ^ Liu Tong (2005). Chinese tea. Beijing: China Intercontinental Press. p. 137. ISBN 7-5085-0835-1.
22. ^ Hamza Nassrallah (2009-01-02). "Which Tea is Healthiest?". Wonders of Tea. Retrieved 2009-07-15.
23. ^ "Journal of Nutrition – Antioxidant Activity of Black Tea vs. Green Tea". Jn.nutrition.org. Retrieved 2009-07-15.
24. ^ "Oxygen Radical Absorbance Capacity (ORAC) of Selected Foods – 2007". Webcitation.org. 2009-05-23. Archived from the original on 2009-05-23. Retrieved 2009-07-15.
25. ^ "Hot vs. cold water steeping of different teas: Do they affect antioxidant activity?". Retrieved 2012-03-04.
26. ^ Bennett Alan Weinberg and Bonnie K. Bealer (2001). The World of Caffeine: The Science and Culture of the World's Most Popular Drug. Routledge. p. 228. ISBN 0415927226. Retrieved 2008-09-20.
27. ^ M. B. Hicks, Y-H. P. Hsieh, L. N. Bell, Tea preparation and its influence on methylxanthine concentration, Food Research International 29(3-4) 325-330 (1996)
28. ^ Graham H. N.; Green tea composition, consumption, and polyphenol chemistry; Preventive Medicine 21(3):334-50 (1992)
29. ^ "Fluoride in Tea". I-sis.org.uk. Retrieved 2011-01-24.
30. ^ "Environmental Pollution: Fluoride contents in tea and soil from tea plantations and the release of fluoride into tea liquor during infusion". ScienceDirect. Retrieved 2009-07-15.
31. ^ "Science Magazine letters". Sciencemag.org. 1979-04-06. Retrieved 2011-01-24.
32. ^ "Tannin Chemistry" (PDF). Retrieved 2011-01-24.
33. ^ "Tea". The Columbia Encyclopedia Sixth Edition..
34. ^ Lysaght, 1987, pp. 48–49
35. ^ ^a b Khan, Naghma, Mukhtar, Hasan (July 2007). "Tea polyphenols for health promotion". Life Sciences: 519–533. Retrieved 2012-03-12.
36. ^ "Coffee, Tea and Caffeine and Risk of Epithelial Ovarian Cancer". Retrieved 2012-03-11.
37. ^ Susan E. McCann1, Michael Yeh, Kerry Rodabaugh, Kirsten B. Moysich (October 2008). "Higher regular coffee and tea consumption is associated with reduced endometrial cancer risk". International Journal of Cancer 124 (7): 1650–1653.doi:10.1002/ijc.24125. Retrieved 2012-03-17.
38. ^ "Green Tea Consumption and Prostate Cancer Risk in Japanese Men: A Prospective Study". Retrieved 2012-03-11.
39. ^ Wu AH, Spicer D, Stanczyk FZ, Tseng CC, Yang CS, Pike MC (March 2012). "Effect of 2-month controlled green tea intervention on lipoprotein cholesterol, glucose, and hormone levels in healthy postmenopausal women". Cancer Prevention Research (Philadelphia, Pa.) 5 (3): 393–402. doi:10.1158/1940-6207.CAPR-11-0407. PMID 22246619. Retrieved 2012-03-12.
40. ^ Yan J, Zhao Y, Suo S, Liu Y, Zhao B (February 2012). "Green tea catechins ameliorate adipose insulin resistance by improving oxidative stress". Free Radical Biology & Medicine.doi:10.1016/j.freeradbiomed.2012.01.033. PMID 22330066. Retrieved 2012-03-12.
41. ^ Dahl, Östen. "The World Atlas of Language Structures Online". Max Planck Digital Library. Retrieved 2008-06-04.
42. ^ "Chai". American Heritage Dictionary. "Chai: A beverage made from spiced black tea, honey, and milk. ETYMOLOGY: Ultimately from Chinese (Mandarin) chá."
43. ^ ^a b "tea". Online Etymology Dictionary. "The Portuguese word (attested from 1550s) came via Macao; and Rus. chai, Pers. cha, Gk. tsai, Arabic shay, and Turk. çay all came overland from the Mandarin form."
44. ^ Andrew Burke; Mark Elliott, Kamin Mohammadi, Pat Yale (2004).Iran. Lonely Planet. pp. 75–76. ISBN 1740594258.
45. ^ "Tea". Modern Marvels television (program). The History Channel. Broadcasted October 15, 2010.
46. ^ "Evaporation of waste wash water". RGF Environmental Group, Inc.. 2009. Retrieved 2012-03-10.
47. ^ "Groundwater Quality". U.S. Geological Survey. 2012. Retrieved 2012-03-10.
48. ^ "Infusion Guide". Zhong Guo Cha. 2007. Retrieved 2007-05-09.
49. ^ "Agony of the Leaves". Margaret Chittenden. 1999. Retrieved 2007-05-09.
50. ^ "Brief Guide to Tea". BriefGuides. 2006. Archived from the original on 2006-08-22. Retrieved 2006-11-07.
51. ^ "Some tea and wine may cause cancer – tannin, found in tea and red wine, linked to esophageal cancer" Nutrition Health Review, Fall, 1990
52. ^ Tierra, Michael (1990). The Way of Herbs. Pocket Books.ISBN 0671724037.
53. ^ "How to make a perfect cuppa". BBC News. 2003-06-25. Retrieved 2006-07-28.
54. ^ Mario Lorenz, Nicoline Jochmann, Amélie von Krosigk, Peter Martus, Gert Baumann, Karl Stangl and Verena Stangl (2007). "Addition of milk prevents vascular protective effects of tea".European Heart Journal 28 (2): 219–223.doi:10.1093/eurheartj/ehl442. PMID 17213230.
55. ^ Sanyal (2008)
56. ^ Turkey: Second biggest tea market in the world
57. ^ ^a b c Food and Agiculture Oraganization of the United Nations—Production FAOSTAT. Retrieved January 9, 2010.
58. ^ "A Bitter Cup". War on Want. Retrieved 2010-07-27.
59. ^ ^a b Food and Agiculture Oraganization of the United Nations—Trade FAOSTAT. Retrieved January 9, 2010.
60. ^ ^a b "Faostat". Faostat.fao.org. Retrieved 2011-01-24.
61. ^ Thompkins, Gwen. "In Kenya, Tea Auction Steeped In Tradition, Gentility: NPR". Retrieved 18 September 2009.
62. ^ "Oxirane, (chloromethyl)- (Epichlorohydrin) CAS No. 106-89-8". Retrieved 2009-10-11.
63. ^ "EPA Consumer Factsheet on: EPICHLOROHYDRIN". Retrieved 2009-10-11.
64. ^ "Lipton Institute of Tea – Interview of Steve, Tea technology manager, Chapter: A Culture of Innovation". Lipton. 2008. Retrieved 2008-06-26.
65. ^ "PG Tips – About Us". Retrieved 2009-02-17.
66. ^ "The New Shape of Teabags". Tea & Coffee Trade Journal. 2005. Retrieved 2007-05-09.
67. ^ "Green Tea Storage" (PDF). Retrieved 2009-07-15.

[edit]Bibliography

• Jana Arcimovičová, Pavel Valíček (1998): Vůně čaje, Start Benešov.ISBN 80-902005-9-1 (in Czech)
• Claud Bald: Indian Tea. A Textbook on the Culture and Manufacture of Tea. Fifth Edition. Thoroughly Revised and Partly Rewritten by C.J. Harrison. Thacker, Spink & Co., Calcutta 1940 (first edition, 1933).
• Kit Chow, Ione Kramer (1990): All the Tea in China, China Books & Periodicals Inc. ISBN 0-8351-2194-1.
• John C. Evans (1992): Tea in China: The History of China's National Drink, Greenwood Press. ISBN 0-313-28049-5
• Harler, C.R., The Culture and Marketing of Tea. Second edition. Oxford University Press, New York and Bombay, Reprinted 1958 (First edition 1933, second edition 1956).
• Eelco Hesse (1982), Tea: The eyelids of Bodhidharma, Prism Press.
• Hobhouse, Henry (2005). Seeds of Change: Six Plants that Transformed Mankind. Shoemaker & Hoard. ISBN 1-59376-049-3.
• Kiple, Kenneth F.; Ornelas, Kriemhild Coneè, eds. (2000). The Cambridge World History of Food. 1. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0521402166..
• Lu Yu (陆羽): Cha Jing (茶经) Translated and Introduced by Francis Ross. The Classic of Tea. Boston: Little, 1974. x, 177p. ISBN 0316534501; Reprinted: Ecco Press, 1997. ISBN 0880014164.
• Lysaght, Patricia. "When I makes Tea, I makes Tea: the case of Tea in Ireland". Ulster Folklife, Vol. 33, 1987
• Roy Moxham (2003), Tea: Addiction, Exploitation, and Empire
• Victor H. Mair and Erling Hoh. The True History of Tea. New York; London: Thames & Hudson, 2009. ISBN 9780500251461.
• Mondal, T.K. (2007). "Tea". In Pua, E.C.; Davey, M.R.. Biotechnology in Agriculture and Forestry. 60: Transgenic Crops V. Berlin: Springer. pp. 519–535. ISBN 3540491600..
• Nye, Gideon (1850). Tea: and the tea trade Parts first and second. New York: Printed by G.W. Wood.
• Jane Pettigrew (2002), A Social History of Tea
• Stephan Reimertz (1998): Vom Genuß des Tees: Eine heitere Reise durch alte Landschaften, ehrwürdige Traditionen und moderne Verhältnisse, inklusive einer kleinen Teeschule (In German)
• James Norwood Pratt (2005), Tea Dictionary
• Sanyal, Amitava (April 13, 2008). "How India came to be the largest tea drinking nation". Hindustan Times (New Delhi): p. 12.^{[dead link]}.
• Karmakar, Rahul (April 13, 2008). "The Singpho: The cup that jeers".Hindustan Times (New Delhi): p. 12..
• Lester Packer, Choon Nam Ong, Barry Halliwell (2004): Herbal and Traditional Medicine: Molecular Aspects of Health, CRC Press, ISBN 0-8247-5436-0
• Tunstal-Pedoe, M. (1999). "Coffee and tea consumption in the Scottish Heart Health Study follow up: conflicting relations with coronary risk factors, coronary disease, and all cause mortality". Journal of epidemiology and community health 53 (8): 481–487.doi:10.1136/jech.53.8.481. PMC 1756940. PMID 10562866.
• Yamamoto, T; Kim, M; Juneja, L R (1997). Chemistry and Applications of Green Tea. CRC Press..
• "Tea and Health". Nutrition (Burbank, Los Angeles County, Calif.) 15(11–12): 946–949. Nov-Dec 1999. PMID 10575676.

[edit]External links

Wikiquote has a collection of quotations related to: Tea

 The Wiktionary entry for tea  Media related to Tea at Wikimedia Commons

• Tea on In Our Time at the BBC. (listen now)
• The UK Tea Council – an independent non-profit making body dedicated to promoting tea
• Tea in the Arts – Judith L. Fisher, Trinity University, San Antonio
• Tea latest trade data on ITC Trade Map

[show] v   t   e Tea

[show] v   t   e Lists of countries by agricultural output rankings

Con đường trà Việt - Kỳ 3: Mơ về một “thánh địa” chè Việt

TT - Nếu chè cổ thụ Suối Giàng là tặng vật của dãy Hoàng Liên Sơn khi ghé chân về miền Yên Bái, thì những vùng chè cổ ở Hà Giang gắn liền với dãy Tây Côn Lĩnh vòi vọi miền cực Bắc đất nước.

Chè cổ thụ Suối Giàng mang màu sắc của miền thượng giới, thì chè cổ thụ Hà Giang có dáng dấp can trường và nghĩa khí của những hiệp khách biên ải. Câu chuyện giữa ông Ngô Viết Thành với chúng tôi trong một buổi sáng Hà Giang vừa trở rét, sắt se cơn gió mùa đông bắc cứ thao thức những nỗi niềm...

>> Kỳ 1: Nơi “thủy tổ” của chè rừng Việt
>> Kỳ 2: Huyền thoại chè “shan tuyết”

Những cây chè cổ thụ này đã là một bảo chứng tin cậy để Suối Giàng trở thành “thánh địa chè shan tuyết” của Việt Nam - Ảnh: Ngọc Quang

Từ Hà Giang nghĩ về chè Phổ Nhĩ

Vốn là một kỹ sư xây dựng thủy lợi, sau khi về hưu ông Thành lập công ty xây dựng, nhưng rồi khi khám phá những rừng chè cổ thụ cực kỳ quý hiếm của Hà Giang lại không giúp cuộc sống bà con người Mông, người Dao khấm khá hơn, ông chuyển hướng đến với cây chè. Công ty TNHH Thành Sơn đã ra đời và làm nên thương hiệu chè shan tuyết Thành Sơn có tiếng. Một trong những trăn trở lớn nhất của ông Thành là làm sao để nguồn nguyên liệu của giống chè cổ thụ shan tuyết quý hiếm này phải đạt tới giá trị gấp hàng chục, thậm chí hàng trăm lần. Bởi một điều rất đơn giản là cũng với một vùng nguyên liệu như Hà Giang đang có, thậm chí chất lượng nguyên liệu chưa hẳn đã hơn shan tuyết Hà Giang, nhưng những người làm chè ở Vân Nam (Trung Quốc) đã sản xuất ra loại chè Phổ Nhĩ với giá bán lên tới cả trăm nghìn USD/kg nếu loại chè này được để lâu năm.

Trong giấc mơ của mình, thay vì từ nguyên liệu shan tuyết để chế biến ra loại chè vàng bình thường, ông Thành thiết tha đề xuất Viện Khoa học kỹ thuật nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc cần khẩn cấp tư vấn cho người dân vùng Tây - Đông Bắc về quy trình kỹ thuật trồng, chế biến nguyên liệu để cho ra thành phẩm chè kiểu như Phổ Nhĩ. Theo ông, nếu làm được như thế, từ nguồn nguyên liệu của hơn 40.000ha chè shan tuyết Hà Giang, giá trị cuối cùng của sản phẩm chè hẳn là một con số đủ sức thay đổi cuộc sống hàng vạn người dân Mông, Dao, Tày... trên biên cương cực Bắc. Mơ ước ấy không chỉ riêng của ông Ngô Viết Thành, chúng tôi đã gặp những con người sống chết với cây chè shan tuyết để mang khát vọng trà Việt xứng danh với vị trí thủy tổ cây trà thế giới...

Nỗi lòng thương hiệu “Suối Giàng”...

“Chè chốt” Ông Ngô Viết Thành kể rằng: Trong những năm chiến tranh biên giới phía Bắc, lính của ta trên các cao điểm đã phát hiện những cây chè cổ thụ này. Những phút “hưu chiến” giữa các trận đánh, anh em hái những chồi búp của giống chè shan tuyết cổ thụ quanh năm dầm trong sương giá, có lẽ chưa bao giờ biết tới hơi người, mọc quanh cao điểm rồi rang sao lên, vừa làm thức uống cho mình, vừa dành dụm gửi về làm quà cho bạn bè, gia đình ở quê. Vì chè được làm ra trên các chốt cao điểm nên quen gọi là “chè chốt” hay “chè lính”.

Trên một quãng phố của TP Yên Bái, chúng tôi đếm hàng chục tiệm trưng biển chè Suối Giàng, xa hơn, nhiều thành phố khác như Phú Thọ, Lào Cai, Tuyên Quang... tới tận Hà Nội, Sài Gòn cũng không ít tiệm bán chè “Suối Giàng”. Nhưng với sản phẩm 400 tấn chè tươi, cho ra 100 tấn chè khô mỗi năm, chè Suối Giàng ở đâu mà lắm thế?

Trao đổi điều này với ông Nguyễn Hợp Đoàn, phó chủ tịch UBND huyện Văn Chấn, được lời như cởi tấm lòng, ông Đoàn tuôn trào ấm ức: “Ai cũng biết chè Suối Giàng thật chỉ có một, nhưng chè núp dưới tên Suối Giàng thì có khắp cả nước. Giờ thì huyện chỉ biết tập trung phát triển vùng chè cổ thụ đúng theo nghĩa tự nhiên nhất. Chúng tôi từng có kế hoạch phát triển chè shan tuyết bằng cách giâm cành, bón phân để nhanh có chè thu hoạch, nhưng để bảo tồn nguồn gen của chè Suối Giàng, giờ đây huyện quyết định trồng chè bằng cách gieo hạt từ nguồn giống lấy từ những cây chè cổ thụ tốt nhất”.

Chị Lâm Thị Kim Thoa, chủ nhiệm HTX chè Suối Giàng, vốn là cán bộ Công ty Thương mại và du lịch tỉnh Yên Bái đã “rẽ ngang” sang làm chè chỉ bởi quá xót xa khi thấy chè Suối Giàng bị “đánh lận con đen” quá nhiều. Cùng với vài người bạn ở Suối Giàng và đặc biệt là anh Nguyễn Mạnh Bình, chồng chị, vốn gắn bó lâu với Suối Giàng, nắm vững các kỹ thuật chế biến chè riêng có tại đây. Sản phẩm của HTX Suối Giàng chưa nhiều, mỗi năm chỉ chừng vài tấn, nhưng như chị Thoa nói cố mà làm chè đúng nghĩa Suối Giàng, xây dựng thương hiệu riêng với niềm hi vọng “hữu xạ tự nhiên hương” mà đánh bạt đi những Suối Giàng giả hiệu đang nhan nhản trên thị trường. “Tuyết Sơn trà” là thương hiệu chè shan tuyết của HTX chè Suối Giàng do chị Thoa làm chủ nhiệm.

Ước mơ từ “thủ phủ” chè shan tuyết...

Suối Giàng hội đủ điều kiện để trở thành một “thánh địa” của chè cổ shan tuyết. Chỉ riêng cái khí hậu ôn đới như Đà Lạt hay Sa Pa của Suối Giàng đã khiến người ta thèm được đắm mình trong không gian bốn mùa mỗi ngày như thế này rồi. Cứ tưởng tượng con đường từ Văn Chấn lên Suối Giàng quanh co với mây núi bao bọc, ẩn sau một khúc cua là bất ngờ một quán trà hiện ra với những sơn nữ sao chè theo cách thủ công, rồi mời khách thưởng thức cái hương vị riêng có của cây chè nơi miền trời đã đủ cho lòng hưng phấn. Huống nữa, quanh những khu đồi miên man bóng chè kia, xen lẫn là những vạt pơmu dáng trầm mặc mà kiêu hãnh.

Không cần chi những biệt thự hoa lệ, hãy làm những ngôi nhà lợp bằng gỗ pơmu như người Mông bao thế kỷ nay vẫn quần tụ dưới chân đỉnh núi Chông Páo Mùa. Đó là những nếp nhà thơm sực mùi nhựa pơmu và tấm “ngói” bằng gỗ pơmu ấy biết cong lên dưới ánh nắng trưa cho những tia nắng lọt vào nhà, soi “những hạt bụi thành hạt vàng” như ý một câu thơ. Và khi mưa xuống, mái gỗ ấy biết khép lại úp khít lên che những hạt mưa xiên khoai.

Giữa rừng chè cổ thụ đẹp như những bonsai qua hàng bao thế kỷ ấy, trong những nếp nhà thơm mùi nhựa pơmu và hương hoa chè dịu ngọt, du khách bên bếp lửa tự tay pha ấm trà với những búp móc câu phủ lớp tuyết óng ánh bạc, nhìn qua cửa sổ mây đang giăng màn trên đỉnh núi, hay phóng tầm mắt qua lan can hiên nhà sàn để thấy cánh đồng Nghĩa Lộ - Văn Chấn huyền ảo trong sương sớm, hẳn không một du khách nào không cảm giác Suối Giàng chính là “miền trời” nơi hạ giới.

Tất nhiên tất cả những điều đó có là hiện thực hay không thì còn phải chờ đợi. Dù trên dự án để đưa Suối Giàng thành một thủ phủ của chè shan tuyết cổ thụ các thông số đã thành hình.

Có dịp đi ra xứ người, ghé thăm những làng trà của người ta đưa vào khai thác du lịch, mới biết chúng ta hơn hẳn về cảnh sắc, hơn hẳn vị chè và những gốc chè cổ thụ qua bao thế kỷ như Suối Giàng thì xứ người không làm sao có được, vậy mà người ta vẫn khiến hàng triệu du khách ghé đến mỗi năm.

LÊ ĐỨC DỤC - ĐỨC BÌNH

__________

Chúng ta có quyền mơ ước về ngày mai của Suối Giàng như thế bởi với người Việt, chè (hay trà) đã là một phần văn hóa được gìn giữ qua bao nhiêu thế kỷ... chén chè (hay tách trà) đã là một thứ không thể thiếu để mở đầu nghi lễ giao tiếp của người Việt.

Kỳ tới: Giữ hương trà Việt

Source: tuoitre.com.vn

Con đường trà Việt - Kỳ 2: Huyền thoại chè “shan tuyết”

TT - Đến với Suối Giàng, chắc chắn bạn sẽ được những người Mông kể cho nghe câu chuyện về đàn khỉ hái chè, rằng trước đây để khỏi leo lên cây chè hái, người dân nơi đây đã huấn luyện cho khỉ hái chè.

Cây chè “tổ” cổ thụ ở Suối Giàng hiện nay- Ảnh: Việt Dũng

>> Kỳ 1: Nơi “thủy tổ” của chè rừng Việt

Những chồi chè trên chót vót cành cao, chênh vênh rìa núi mép vực đã được bầy khỉ hái và ném gọn gàng vào quẩy tấu (gùi), rồi dân cứ thế gùi về nhà sao chế. Câu chuyện ít nhiều mang màu sắc huyền thoại về đàn khỉ hái chè ấy nay không còn gặp, nhưng hình ảnh những gốc chè cổ thụ với thân nhánh vạm vỡ thì vẫn còn nhìn thấy.

Những cây chè qua hàng chục đời người...

Anh Giàng A Đằng đang sở hữu một vườn chè với những gốc chè cổ thụ trong khu vườn nằm ngay trên lối vào trụ sở UBND xã Suối Giàng. Gia đình anh cũng đang sở hữu một thương hiệu khá tiếng tăm của Suối Giàng là “Đằng Trà”. “Đằng Trà” cũng có nghĩa là trà của nhà ông Đằng, nhưng Trà cũng là tên người vợ của anh, tên “Chà” đọc chệch từ chữ “trà”. Khu vườn với sáu gốc chè “huyền thoại Suối Giàng” của anh Đằng nay được giao cho con gái và người con rể trông nom. Sừng sững trong sương giá, những gốc chè có tuổi gần 300 năm ấy vẫn cứ đâm chồi xanh mướt mát hết lứa này đến lứa khác. Bố của anh Giàng A Đằng là cụ Giàng A Lữ, năm nay 78 tuổi. Cụ Lữ cũng là người chủ tế trong buổi lễ cúng cây chè tổ vào mỗi dịp đầu năm sau Tết âm lịch. Cứ bình quân mỗi thế hệ là 20 năm, với tuổi đời hơn 300 năm, dễ thường những cây chè trong vườn anh Đằng đã đi qua hơn chục đời người và tiếp tục xanh cùng bao nhiêu đời cháu con trong tộc hệ.

Từ đời cụ kỵ xa xưa đến đời cụ Lữ, rồi đến anh Đằng, và nay là con và cháu của anh đã thấy những cây chè ấy mọc ngay bên hè nhà. Chỉ cần với tay qua ô cửa là có thể bứt được nắm chè thả vào nồi nước thơm ngan ngát mỗi bình minh trong căn nhà lợp bằng những mảnh gỗ pơ mu, bốn mùa mây phủ sương giăng. Từ trụ sở ủy ban xã, theo con đường bêtông đi một vòng quanh rừng chè, lúc chìm trong mù mây vây bọc dáng vẻ cổ thụ của thân chè, sự tinh khiết của núi rừng, hương thơm của hoa chè đang trổ ngan ngát, những đám mây luồn lách qua cung đường núi, lòng chợt thầm tiếc là Suối Giàng đã không trở thành một Sa Pa hay Tam Đảo, nhưng rồi chợt mừng là may mà Suối Giàng chưa bị cơn lốc du lịch kéo đến.

Nhưng không chỉ là những thân cây chè to, điều làm nên huyền thoại Suối Giàng chính là tên gọi “shan tuyết” riêng có. Shan, theo nhiều người chỉ là cách đọc của “Sơn” - tức là núi, nhưng chè shan tuyết không phải là chè trên núi tuyết. Thoạt đầu, nghe đến shan tuyết chúng tôi cũng ngỡ đấy là vùng chè trên những núi tuyết. Mà Việt Nam làm gì có núi tuyết? Hóa ra không phải thế. Những ngày theo dấu hành trình cây chè Việt ở vùng Tây Bắc, Việt Bắc, chúng tôi thật sự bất ngờ khi nhìn thấy những búp “tuyết trà” với một vẻ đẹp không thể hình dung nổi nếu không tận mắt nhìn thấy.

Bí mật của “tuyết” và chè “5 cực”

Chị Triệu Thị Oanh, chủ nhân của một cơ ngơi bán chè và đá cảnh lớn nhất Suối Giàng, đã mời chúng tôi ghé thăm và thưởng thức những ấm trà shan tuyết siêu hạng chỉ riêng nhà chị mới làm ra được. Và công lao sáng tạo chè “5 cực” chính là chồng chị, anh Lê Quang Tùng. Vốn từ một nhân viên bảo vệ của Nhà máy chè Vạn Hưng, nhưng tình yêu với hai đặc sản của Suối Giàng là chè và đá cảnh, sau mấy chục năm gắn bó nay anh Lê Quang Tùng xứng danh là một “đại gia” của Suối Giàng.

Đó là những búp chè thay vì nhặt ra “một tôm - hai lá” như bình thường, chị chỉ chọn lấy một tôm (búp non duy nhất trên chồi cây) mà cũng không phải là loại tôm bình thường, đó phải là những búp chè được ngậm sương, trên bề mặt búp phủ một lớp óng ánh bạc như tuyết. Gói chè chị mang ra là những búp khô có màu vàng kiêu sa được phủ một lớp bạc. Chỉ vào lớp bạc như nhũ trên tôm chè, chị Oanh giải thích: cái lớp nhũ bạc phủ trên tôm này mới đích thị là “tuyết chè”, chè ngon nhiều hay ít phụ thuộc vào lớp tuyết này. Để hái được chè với lớp tuyết đẹp như thế này cũng là một kỳ công, không phải cứ hái là được “tuyết chè”.

Thường cây chè vùng Suối Giàng mỗi năm thu hái được ba vụ. Vụ xuân vào tầm tháng 2-3 âm lịch, đây là vụ cho chè chất lượng tuyệt hảo nhất. Chịu đựng giá buốt suốt mùa đông núi cao, rồi ngậm từng hạt sương sớm lúc giao mùa, ủ từng khối mù mây mỗi sớm, cây chè shan tuyết Suối Giàng bừng thức khi mùa xuân tràn về. Những chồi non của chè lúc này hội tụ trong nó tất cả tinh túy của trời đất thiên nhiên, sương gió, mù mưa của miền rẻo cao, mùa xuân đẹp viên mãn trong lớp tuyết bạc lấp lánh dát trên mỗi lá chè, mỗi búp chè.

Từ nguồn nguyên liệu thượng hạng này, vợ chồng chị Oanh đã thêm một lần nữa biến nó thành “siêu hạng” để cho ra đời loại chè shan tuyết “5 cực”.

Gọi là “5 cực” bởi đó là loại chè “cực khổ”, để hái được là một kỳ công, do chỉ có thể hái nó được một vụ trong năm và mỗi vụ chỉ được hái trong vài ngày viên mãn nhất của mùa thu hoạch thay vì hái 3-4 vụ như các loại chè khác. Người hái phải thức dậy lúc tinh mơ, trước khi ánh nắng rọi lên lá kích thích quá trình quang hợp làm tăng vị chát, mất mùi hương, giảm chất lượng chè. Đó là loại chè “cực ngon” bởi được tuyển lựa cực kỳ kỹ lưỡng, chỉ chọn búp non duy nhất (gọi là một tôm), búp phải mẩy, căng, đậm tuyết, và gọi là “cực sạch” bởi trên độ cao gần 1.400m, chè shan tuyết Suối Giàng không hề biết đến thế nào là thuốc trừ sâu hay phân hóa học. Vẻ đẹp lão trượng dạn dày sương gió của cây chè núi cao dị ứng với tất cả những can thiệp của con người, chỉ có đất trời sương giá “miền thượng giới” nuôi búp chè bừng thức.

Chưa hết, chè còn được gọi là cực đẹp chính là hệ quả của một quá trình từ thu hái, chọn lựa, sao chế, bởi để chế biến ra, vợ chồng chị Oanh có riêng một công thức sao chế loại chè này từ thứ than củi bằng gỗ sến. Chỉ với loại than này nhiệt lượng cung cấp cho quá trình sao chế đạt tới độ cần thiết để chè dậy hương. Nhìn búp chè dày tuyết được ủ gọn trong túi bóng được xử lý chân không đã mê chứ chưa nói đến chuyện pha uống. Và chính vì cực khổ, cực ngon, cực sạch, cực đẹp nên giá nó là cực đắt. Giá hiện nay của một cân chè “5 cực” bán ngay tại nhà chị Oanh là 2 triệu đồng. Mà cũng không phải khi nào cũng có để bán. Chị Oanh hài hước “Người ta gọi chè này là chè “5 cực” nhưng cũng có thể gọi nó là chè... “2 không”, vì người mua thường không được uống, và người uống lại thường không phải mất tiền mua (!)”.

LÊ ĐỨC DỤC - ĐỨC BÌNH

______________

Nếu chè cổ thụ Suối Giàng là tặng vật của dãy Hoàng Liên Sơn thì những vùng chè cổ ở Hà Giang gắn liền với dãy Tây Côn Lĩnh vòi vọi miền cực Bắc. Chè cổ thụ Suối Giàng mang màu sắc của miền thượng giới thì chè cổ thụ Hà Giang có dáng dấp can trường của những hiệp khách biên ải...

Source: tuoitre.com.vn

Con đường trà Việt - Kỳ 1: Nơi “thủy tổ” của chè rừng Việt

TT - Từ những gốc chè cổ thụ ở miền quê Yên Bái cho tới những đồng chè bát ngát của trung du Thái Nguyên, hay tận miền cao nguyên Bảo Lộc của phương Nam... Người Việt đã hình thành một “văn hóa trà” mang đậm tính đặc trưng trong suốt hành trình khai phá, trưởng thành và phát triển.

Những câu chuyện thú vị nhân Festival trà quốc tế diễn ra ở Thái Nguyên từ ngày 11 đến 15-11-2011.

Để hái chè cổ thụ, những người phụ nữ này phải trèo lên cây - Ảnh: Ngọc Quang

Dù đã từng nhìn thấy những cây chè (trà, theo cách gọi trong Nam) ấy trên ảnh, trong phim, nhưng khi tới xã Suối Giàng (huyện Văn Chấn, Yên Bái) áp tay lên lớp địa y phủ mốc thếch trên thân cây chè cổ thụ gân guốc chúng tôi vẫn không khỏi bất ngờ. Xưa nay nói đến cây chè, ai cũng hình dung những đồi chè lúp xúp trên những bình nguyên, không thể tin có những cây chè cao hàng chục mét và thân rộng cả vòng tay ôm như thế này..

Báu vật ở “miền trời”...

Sổng A Nủ, chủ tịch xã Suối Giàng, cẩn thận tráng ấm, cho vào một vốc chè móc câu anh ánh bạc và nói với chúng tôi: “Muốn viết về chè Suối Giàng thì phải uống chè Suối Giàng đã mới có cảm xúc mà viết!”.

Chiết chè ra chiếc chén nhỏ trên khay, màu nước óng vàng và hương thơm dậy theo chén chè bốc khói, dù là người không sành về chè nhưng quả thật, đến với Suối Giàng - “đệ nhất kỳ quan trà Việt” - vẫn thấy trong mình lâng lâng khinh khoái như một đệ tử của trà đạo. Chủ tịch xã Sổng A Nủ nheo mắt cười cười: “Nhìn rồi, ngửi rồi, giờ nếm thử đi...”. Nhấp ngụm trà sóng sánh, một cảm giác tê đắng, chan chát đầu lưỡi vừa lan ra đã biến thành vị ngọt rất hậu. Nhưng câu chuyện về hương và vị của chè Suối Giàng chúng tôi sẽ nói thêm ở phần sau.

Giờ thì chúng tôi đang đi trong miên man bạt ngàn của rừng chè cổ thụ. Đang là tháng mười miền Tây Bắc, mây trắng vẫn giăng giăng qua những đồi chè. Từ độ cao trung bình 1.371m của Suối Giàng nhìn xuống thung lũng Nghĩa Lộ - Văn Chấn kéo dài hàng chục cây số đang ửng vàng sắc lúa, rồi nhìn lên đỉnh Chông Páo Mùa chìm trong mây, càng thấm thía cái tên Suối Giàng - miền thượng giới, bởi trong tiếng Mông, Giàng chính là Trời. Và những cây chè cổ thụ này chính là báu vật của miền trời ban tặng riêng cho Suối Giàng

Những cây chè ở “miền trời” cứ mê hoặc dẫn dụ chúng tôi đi, từ bản Giàng A đến Giàng B qua Pang Cáng, đến Tập Lăng. Hơn 8 vạn cây chè cổ tập trung thành một quần thể rộng lớn chưa từng có ở bất cứ đâu. Nếu nói về những cây chè có thân to, chúng tôi đã gặp ở Sín Chải, Lao Chải, Cao Bồ... (thuộc huyện Vị Xuyên, Hà Giang) nhưng tập trung quần tụ sum vầy làm nên một miền chè cổ thụ kỳ thú như thế này có lẽ Suối Giàng là nơi duy nhất.

Đưa chúng tôi ra hội trường ủy ban xã, treo trang trọng phía góc phải của hội trường là tấm hình một cây chè “thủy tổ” với thân chè to bằng hai vòng tay ôm. Và hai người ôm cây chè trong tấm hình lịch sử này là Phó thủ tướng Phạm Hùng và Bộ trưởng Bộ Nội thương Nguyễn Thanh Bình chụp vào ngày 9-9-1962.

Trong tấm hình đen trắng được chụp từ nửa thế kỷ trước là hình ảnh một “lão trà” đại cổ thụ cao hơn 10m và tầm phủ tán rộng hàng chục mét vuông. Khi chúng tôi đề nghị được đến thăm cây chè trong ảnh, anh Sổng A Nủ nói rằng cây chè đó đã chết vì bị mối đục thân từ mấy năm trước và chủ nhân cây chè đã bổ nó ra làm củi! Cây chè trong tấm hình đã bị đốn thì giờ đây người Suối Giàng vẫn có một cây chè khác để tôn làm cây chè tổ, hằng năm có lễ cúng nghiêm cẩn với thần chè, như người miền xuôi cúng thần lúa vậy!

Từ cây chè tổ đến... thủy tổ cây chè

Dẫn đường cho chúng tôi vào thăm cây chè tổ của Suối Giàng là anh Giàng A Tủa. Phăm phăm len lỏi qua những thân chè phủ đầy địa y rêu mốc, chúng tôi dừng lại trước một cây chè với thân được hợp thành từ ba gốc, tán cây vươn dài ra hai phía, những cành chè mang dáng dấp của một bonsai khổng lồ, đẹp mê hoặc. Đây chưa phải là cây chè to nhất, bởi cây chè cổ to nhất, từng được Thủ tướng Phạm Văn Đồng về thăm và chụp ảnh chung với cán bộ và người dân trong xã nằm ở bản Pang Cáng, sau đó cũng bị chết vì mối đục (và cây chè tổ này cũng đang bị mối đục!).

Chính rừng chè shan tuyết cổ thụ này đã mê hoặc một chuyên gia hàng đầu về nghiên cứu chè của thế giới, viện sĩ thông tấn Viện hàn lâm Khoa học Liên Xô (cũ), ông M.K Djemukhatze từ những năm 1960. Hình ảnh rừng chè cổ thụ mênh mông độc nhất vô nhị trên thế giới đã khiến ông dành nhiều tâm sức với cây chè Suối Giàng để cho ra đời một chuyên khảo công phu về chè Việt sau cả chục năm trời đi đi về về với Suối Giàng.

Trong sổ lưu niệm ở xã Suối Giàng còn ghi lại cảm tưởng của Djemukhatze về cây chè và vị chè kỳ diệu ở đây: “Tôi đã đi qua 120 nước có cây chè trên thế giới nhưng chưa thấy ở đâu có cây chè lâu năm như ở Suối Giàng, phải chăng đây là nơi phát tích của cây chè? Chè ở đây độc đáo, trong bát nước chè xanh có đủ 18 vị đầu đẳng của chè thế giới”.

Không dừng lại ở những cảm xúc nồng nhiệt ban đầu dành cho cây chè Suối Giàng, bằng những thực nghiệm khoa học, dựa trên “thuyết tiến hóa” của nhà bác học Darwin, Djemukhatze đã có các kết quả thực nghiệm về sự hình thành và tích lũy catechin (tinh chất chè xanh) trong cây chè hoang dã ở Suối Giàng, đối chiếu với các vùng chè khác trên thế giới để cho ra một kết quả bất ngờ và đầy thuyết phục.

Sơ đồ tiến hóa hóa sinh của cây chè thế giới được M.K. Djemukhatze đưa ra là: Camelia > Thea wetnamica (chè VN)-> Thea fuinamica (chè Vân Nam lá to)-> Thea sinensis (chè Trung Quốc lá nhỏ)-> Thea assamica (chè Assam Ấn Độ). Với chiết xuất catechin từ các mẫu chè cổ của VN (mà cụ thể là ở Suối Giàng) viện sĩ Djemukhatze đã đề xuất tên khoa học mới cho cây chè là Thea wetnamica (chè gốc VN) thay cho tên khoa học Thea sinensis (chè gốc Trung Hoa).

Công trình khoa học về cây chè Việt của viện sĩ M.K. Djemukhatze đã được Nhà xuất bản khoa học Matxcơva đưa in vào năm 1976 dưới tên gọi “Cây chè ở nước Việt Nam dân chủ cộng hòa” và đã được dịch ra tiếng Việt. Dĩ nhiên khẳng định được gốc tích VN là “khởi thủy” của cây chè thế giới sẽ chỉ thuần là một giá trị tinh thần, nếu cây chè Việt hôm nay không tạo ra thương hiệu lớn để thu hút hàng trăm triệu người dùng trà trên thế giới.

Ngay tại Suối Giàng, thương hiệu chè Suối Giàng dù đã có một khởi đầu tốt đẹp, được cộng hưởng bởi nhiều giá trị độc đáo riêng có, tuy nhiên đến nay nó vẫn chưa là một thương hiệu mạnh. Thậm chí tiệm trà nào ở Yên Bái cũng trưng biển “chè Suối Giàng”, trong khi số lượng chè của Suối Giàng chỉ có thể sản xuất chừng 100 tấn chè khô. Dù sao thì cũng phải ghi nhận người Suối Giàng vẫn đang có những nỗ lực thầm lặng để gìn giữ hương vị chè “báu vật của trời” này.

LÊ ĐỨC DỤC - ĐỨC BÌNH

------------------------------------------------

Trên hành trình từ Hoàng Liên Sơn đến Tây Côn Lĩnh, chúng tôi ngỡ ngàng về huyền thoại của loại chè shan tuyết riêng có nơi miền Tây Bắc.