Hãy ca ngợi mùa đông

Trần Hữu Dũng

Mỗi lần Tết đến chúng ta đều nao nức đón xuân.  Đó là một niềm vui không thể chối cãi, không nên từ khước, chỉ có thể được hoàn toàn đón nhận, với kỳ vọng sẽ luôn luôn hiện thực. Sang mùa hè, ta vui khỏe, rong chơi, sống lại những kỹ niệm yêu dấu thuở học trò.  Và không mùa nào đi vào văn chương nghệ thuật bằng mùa thu, cũng là mùa của tình yêu. Mùa xuân, mùa hè, và nhất là mùa thu, bao giờ cũng được mong chờ, ca tụng.

Còn mùa đông?Trừ những người chơi các môn thể thao mùa đông (trượt tuyết, ngồi câu trên mặt hồ băng giá) ở miền ôn đới, dường như ít ai mong đợi mùa đông. Ngày thì ngắn, đêm thì dài, trời thì thường âm u, gió thì buốt, cây cối thì trơ trụi đìu hiu, và (đến tuổi nào đó), khớp xương thì bắt đầu đau nhức.  Mùa đông là mùa của trầm cảm.  Quả vậy, tử suất vào mùa đông (nhất là tự tử!) là cao nhất trong bốn mùa.  Đa số chúng ta nhìn mùa đông với ác cảm, thậm chí sợ hãi, chỉ mong nó chóng qua, bởi vì mùa xuân (ồ, mùa xuân!) mới là đáng mong chờ!

Có phải như thế là oan cho mùa đông lắm không? Hay chính chúng ta không thấy giá trị của mùa này, cái đẹp (tạm gọi là như thế), và sự cần thiết của nó?

Mùa của hồi tưởng và chuẩn bị

Chúng ta cần mùa đông để hồi tưởng.  Nếu mùa xuân là mùa của tuổi thơ, mùa hè là của những chàng trai vạm vỡ và mùa thu là của các cô gái rụt rè thì mùa đông là của những người chín chắn, trưởng thành (da không còn căng, nhưng chưa nhăn hẳn). Nó không pbải là mùa của mơ mộng u hoài (như mùa thu), cũng không phải vui chơi, hưởng thụ như mùa xuân. Mùa đông là mùa của trầm mặc, của kiểm điểm.  Đó là mùa để đọc, để viết, để chiêm nghiệm.

Trong một cuốn sách gần dây, Douwe Draaisma (giáo sư sử học người Hà Lan) đã ca tụng tuổi già.  Càng già thì càng hay quên những gì vừa mới xảy ra, nhưng lại càng nhớ nhiều hơn về những ngày xưa xa xăm, rất cũ.  Điều ấy làm ấm lòng người. Vào mùa đông cũng vậy, chúng ta ít nhớ đến mùa thu vừa tàn mà lại nhớ đến nhiều hơn mùa xuân, mùa hè đã xa hơn trong quá khứ.

Không ít người sẽ cho rằng mùa thu mới là mùa của hồi tưởng.  Đúng một phần. Khi lá vàng rơi rụng thì có ai không nhớ những ngày xuân, ngày hè?  Nhưng sự hồi tưởng vào mùa thu là một nhớ nhung của luyến tiếc, là cái vẫy tay cuối cùng với mộng mơ (bao giấc mơ vào mùa xuân đã hóa thành ảo vọng vào mùa thu?), một sự hồi tưởng ướm đầy ủy mị, u hoài. Sự hồi tưởng của mùa đông là khác. Đó là hồi tưởng khi những luyến tiếc đã phôi pha. Hồi tưởng vào mùa đông là hồi tưởng của sự trưởng thành, không phải để nhung nhớ vẩn vơ (mà người trưởng thành biết là vô ích) nhưng nhằm rút kinh nghiệm cho thời gian sắp đến. Một sự hồi tưởng thẳng thắn, nghiêm khắc và thực tế.

Phóng viên săn ảnh băng tuyết ở Mẫu Sơn – Ảnh: Nam Khánh

Mùa đông không chỉ là mùa của hồi tưởng, của cảm xúc. Là giao thời giữa mùa gặt và mùa trồng trọt mới, mùa đông còn là lúc chuẩn bị cho tương lai.  Vào mùa đông, chúng ta không thể lười biếng ngồi đợi xuân về.  Chúng ta phải quyết liệt tu thân, dưỡng tính, học hỏi, nghiên cứu.  Lửa hi vọng về một mùa xuân rực rỡ chỉ có thể được giữ gìn bằng những nổ lực suy nghĩ, hoạch định, tự trau giồi, trong những ngày giá buốt của mùa đông.

Mùa của hòa đồng và dân tộc

Điều ít người thấy ở mùa đông là nó phơi trần sự hòa đồng của tạo vật. Hãy nhìn kỹ: một cách nào đó, mùa đông là mùa của những “mẫu số chung”, nghĩa là của hòa đồng.  Sau khi những chiếc lá khác nhau của mọi loài thảo mộc đã rụng vào mùa thu, và trước khi những bông hoa khác nhau nở ra vào mùa xuân, đôm trái vào mùa hè, là những cành khô giống nhau của mùa đông. Đừng xem sự  khô cằn của cây cối mùa đông như biểu hiện cái tận cùng của tử vong, hãy nhận ở đó mầm chứa đa dạng của sự sống.

Một điều lạ nữa là chính trong sự tỉnh lặng mùa đông còn có một sự hòa đồng tuyệt đỉnh của âm thanh. Không một “nốt” nào là chung cho tất cả mọi bài nhạc như “nốt” lặng im (điều mà nhạc sĩ tài danh John Cage đã khai thác trong bản 4’33” nổi tiếng, một bản nhạc mà nhạc sĩ không làm gì cả, chỉ ngồi yên trong 4 phút 33 giây!).  Hãy lắng nghe sự im lặng ấy vào mùa đông. Hãy hòa đồng vào giấc ngủ chung của vạn vật.

Đôi khi, sự đồng cảm của mùa đông đến thật bất ngờ, trong một khoảnh khắc đã ngỡ là tịch liêu. Những ai đã sống ở những vùng có tuyết vào mùa đông thì mới thấy vạn vật đúng là như nhau vào mùa đông, vì cùng phủ chung một màu tuyết trắng!  Rồi, nếu ai đó có can đảm mặc áo ấm đi ra ngoài, ví dụ như vào một đêm trăng sáng… sẽ thấy cái tỉnh lặng hòa đồng của tạo vật.  Và khi nhìn lại những vết chân trên tuyết của mình, mới thấy chúng thực sự là của mình.  Nhưng nếu bổng nhiên có một dấu chân lạ gần đó thì lại thấy một sự thân thuộc.  Ai đây?  Một sự đồng cảm khó nói, tò mò, và thích thú… Những vết chân trên tuyết ấy, tưởng đâu là cô đơn, bổng gợi lên một sự mừng rỡ của hòa đồng, một cái bắt tay vô hình với một người mà mình không biết.

Mùa đông không phải chỉ cho cá nhân, nó còn cho cả một dân tộc. Nhưng mùa đông của một dân tộc không nhất thiết trùng hợp với mùa đông của khí hậu thiên nhiên.  Đó là giai đoạn trầm lắng sau mùa thu của cách mạng.  Mùa đông của dân tộc đòi hỏi thử thách và kiên trì, nhất là những thử thách do chia rẽ, do những bất công giàu nghèo (một sự chênh lệch không thể rõ ràng hơn qua cảnh tượng những người run rẩy trên đường phố, co ro trước những biệt thự huy hoàng, ấm áp, những buổi tiệc giáng sinh với tiếng nhạc bập bùng).  Song chính những cách biệt đó là chất men dấy lên lòng nhân ái, nghĩa đồng bào. Đó là bài học vô giá, thậm chí là sứ mệnh, vào mùa đông của dân tộc.

Tất nhiên, không có gì không đượm một chút buồn.  Mùa đông cũng thế, bởi vì đối với mỗi chúng ta, một mùa đông nào đó sẽ là mùa đông cuối cùng của đời mình.  Đó là định mệnh không ai có thể tránh.  Nhưng có một cách nhìn rất hay về cái chết, đó là “về với ông bà”.  Lối nhìn ấy nhắc ta rằng chết không chỉ là chia tay với những người còn sống, mà còn là sự gặp lại tổ tiên, thân nhân, bạn bè đã quá vãng.  Không ai biết cuộc “trùng phùng” ấy sẽ ra sao, nhưng dù đó không phải là gặp lại nhau với thân xác thì cũng là trong sự hòa quyện miên viễn của cát bụi, nếu không là của tâm linh.

Nhưng sự chết tất yếu của mỗi người lại là sự khác biệt giữa cá nhân và dân tộc. Dân tộc không bao giờ chết.  Sau cuộc đời của mỗi cá nhân sẽ là con, là cháu. Dân tộc là những thế hệ nối tiếp nhau, hoài hoài, vô tận. Như vậy, mùa đông nào của dân tộc cũng sẽ được tiếp theo bằng mùa xuân! Bởi thế mùa đông (như bất cứ mùa nào) của mỗi người, dù có thể là mùa cuối cùng của cá nhân người ấy, chỉ là một khúc đoạn trong dòng sông miên viễn của đất nước. Đối với dân tộc, sau mùa đôngbao giờ, bao giờ, cũng là mùa xuân.

Mùa xuân sẽ không đến nếu không có mùa đông
Dù không thể phủ nhận rằng ngày Tết, mùa xuân, là đáng mong chờ, vẫn cần hỏi lại: Có gì làm ta hưng phấn hơn những ngày cuối đông? Đó là những ngày mà cái áo mới đã may nhưng chưa mặc, cái bánh đã nấu nhưng chưa ăn, chén rượu đã rót nhưng chưa hớp, một chuyến du lịch mà hành trang đã sẵn nhưng chưa lên đường?

Chúng ta lao động, vui chơi, hưởng thụ vào những mùa khác, nhưng chúng ta cần mùa đông.  Mùa đông không phải chỉ là khoảng thời gian cắn răng chịu đựng chờ xuân đến.  Ta hãy sống, sống mãnh liệt, từng ngày của mùa đông như vào những ngày mùa xuân, mùa hè, mùa thu.  Chúng ta có thể dừng lại, nghỉ ngơi trong giây phút nếu thấy cần, nhưng rèn luyện thì luôn luôn phải.

Tôi vẫn háo hức với mùa xuân, rạo rực với mùa hè, rung cảm với mùa thu.  Nhưng mùa đông đối với tôi là một sự thử thách, đó là mùa của chiêm nghiệm, của hoài cỗ, của trưởng thành.  Mùa đông không khác gì một cuộc tình chung thủy, đã qua nhiều thử thách, vui buồn, thân thuộc và khoan dung, êm đềm và không đòi hỏi.

Và đối với dân tộc thì mùa xuân sẽ luôn luôn đến, dù chúng ta còn đang giữa những đêm dài của mùa đông.

Nguồn:  Thời Báo Kinh Tế Sài Gòn, Số Xuân Giáp Ngọ 2014

CHƯA ĐẶT TÊN

Shinna

"Cũng bởi thằng dân ngu quá lợn".
(Lời: Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu)

Đây là bài đầu tiên tôi viết trong diễn đàn.
Khỏi mất thời gian của quý vị, xin nói mấy lời chân tình.
Quý vị có biết vụ tẩy trứng gà Tàu thành trứng gà ta không? Quý vị có suy nghĩ như thế nào?
Nếu hỏi quý vị một câu rằng nếu quý vị là một người dân thuộc làng Đông Ngàn, quý vị có tham gia vào cái việc tẩy trứng rồi đem đầu độc lại đồng bào của các vị không, thì chắc 100% quý vị ở đây trả lời là không !
Nhưng kỳ thực là quý vị đang làm những việc tệ hại hơn nhiều so với việc ấy.
Quý vị có bao giờ thấy người dân các nước "tư bản thối nát" "theo đuôi Mỹ" như châu Âu, Nhật, hàn Quốc người ta làm những cái trò đồi bại như tẩy trứng bằng axit, trộn melamin vào sữa, bơm hoá chất vào rau quả, quết mật ong giả vào chân gà thối.... để đem đầu độc chính giòng giống của họ không? Tuyệt nhiên là không.
Những vị nào đọc đến đây mà bảo tôi là "rân chủ", "ăn phải bả của tư bản", thì mời quý vị khỏi đọc nữa, đỡ mất thời gian của quý vị.
Quý vị có bao giờ nói hàng Mỹ, châu Âu, Nhật, Hàn, Thái là rởm, là đểu, là lừa đảo, là chạy theo đồng tiền... không? Hay là quý vị lùng sục mua bằng được những món đồ sản xuất ở những nước "tư bản thối nát" ấy với giá đắt gấp đôi gấp ba so với hàng của Trung Quốc?
Quý vị có thể không tẩm chất độc vào trứng, vào rau như những người nông dân kém hiểu biết, nhưng quý vị lại tẩm chất độc vào đầu óc của những con người xung quanh quý vị bằng những lời dối trá, hối lộ, chạy chọt để được vinh thân phì gia. Dần dần, mọi người trong xã hội đều chạy theo quý vị với một suy nghĩ cực kỳ lệch lạc rằng "mình không làm ắt sẽ có người khác làm".
Kinh tế quyết định chính trị, nhưng chính trị lại có tác động ngược trở lại kinh tế.
Một xã hội mà ai cũng chỉ biết lo cho bản thân mình như xã hội Việt Nam, xã hội Trung Quốc thì có đáng được gọi là "xã hội chủ nghĩa" không?
Các vị có hiểu thế nào gọi là "xã hội chủ nghĩa" và "tư bản chủ nghĩa" không? Các vị hiểu "XHCN" tức là có đảng cộng sản lãnh đạo còn "TBCN" là có nhiều đảng thay nhau lãnh đạo, hoặc là "nhiều đảng tư sản thay nhau lãnh đạo" phải không? Sai lầm.
Xã hội chủ nghĩa là đặt xã hội lên đầu, đặt lợi ích chung lên trên lợi ích cá nhân, nó đối lập với tư bản chủ nghĩa nơi mà "tư bản" được đặt lên đầu, mà tư bản chính là "tiền nằm trong lưu thông", hay nói tóm lại "tư bản" là lợi ích cá nhân.
Theo Hán Việt "tư bản" nghĩa là "vốn".
Một xã hội như Mỹ, Nhật là nơi mà con người luôn sống vì lợi ích riêng, nhưng không chà đạp lên lợi ích chung.
Người Nhật không bao giờ tẩm thuốc kích thích vào rau quả vì họ biết làm như thế sẽ gây hại cho những người đồng bào của họ, họ cũng không xuất khẩu những đồ kém chất lượng vì nó sẽ gây hại đến những đồng loại của họ, dù là người nước ngoài.
Người Nhật có thể tự sát, kết thúc sinh mệnh của mình, để bảo toàn danh dự cho gia đình, cho dòng tộc của họ.
Một xã hội như Việt Nam, trung Quốc là nơi con người miệng thì nói rằng "vì lợi ích tập thể", "xã hội chủ nghĩa", nhưng tay và chân thì chà đạp giày xéo lên người khác. Hãy nhìn thử một vụ tắc đường ở Việt Nam và một vụ tắc đường ở Thái Lan thì biết.
Vậy ở đâu mới xứng đáng là xã hội chủ nghĩa?
Đó là một điều mà tôi muốn nói với quý vị.
Các vị nói rằng ngày xưa dù nghèo khổ nhưng Việt Nam vẫn kiên cường chống lại hai đế quốc to. Điều này là đúng và theo một nghĩa nào đó, thì đáng tự hào.
Nhưng các vị lại nói ngày nay để được hoà bình, hay nói toẹt ra là để các vị được yên ổn làm ăn, yên ổn kiếm tiền, thì Việt Nam cần mềm dẻo với trung quốc, cho dù trên thực tế và trên tuyên bố, Trung Quốc đã và đang chiếm nhiều đất của chúng ta.
Vậy theo cái lý ngày xưa của quý vị thì đáng ra Việt Nam phải vùng lên đánh lại Trung Quốc, hoặc theo cái lý ngày nay của quý vị thì đáng ra ngày xưa Việt Nam không nên đánh lại Pháp và Mỹ mới phải.
Nhưng sự thực thì quý vị luôn tự hào về ngày xưa và đớn hèn về ngày nay. Chẳng có cái lý nào ngoài cái lý tiền. Các vị sợ đánh nhau với trung quốc thì con cái các vị phải ra trận, hoặc ít ra thì khi có chiến tranh, việc làm ăn kiếm tiền của các vị sẽ khó khăn hơn. Tóm lại các vị chỉ biết có bản thân mình, các vị cá nhân chủ nghĩa ở trình độ cao cấp.
Đó là cái thứ hai tôi muốn nói với các vị.
Các vị khi thì hô hào "Việt Nam là bạn với thế giới" , khi thì hô hào "Việt Nam phải cảnh giác với Mỹ, Âu, Tàu, Nhật". Như thế là cái lý gì?
Vì cái tư tưởng lúc nào cũng thù với hận của các vị, nên các vị không bao giờ thật lòng giao hảo với bất cứ ai. Các vị bắt tay người nước ngoài khi họ đến mang theo đô la và các vật dụng đắt tiền cho các vị hưởng, nhưng các vị lại vênh mồm lên chửi khi họ chỉ ra những cái sai lầm của quý vị. Quý vị biện luận rằng trong quan hệ quốc tế thằng nào cũng chỉ lợi dụng lẫn nhau thôi. Vậy thì người ta sẽ nghĩ về quý vị đúng như thế. Thuỵ Điển, na uy hàng năm cho không Việt Nam hàng triệu đô la và nhiều chương trình đào tạo phát triển, họ lợi dụng gì quý vị? Hay là quý vị nghĩ rằng họ chẳng qua muốn lấy lòng quý vị nên mới thế? Vậy nghĩ xem quý vị đã là cái thá gì mà người ta phải lấy lòng?
Quý vị thử chìa tay ra cho một người, rồi biết được người ấy lúc nào cũng nhăm nhăm "cảnh giác cao độ" với cái chìa tay của quý vị, thì quý vị sẽ nghĩ gì về người đó?
Đầu óc quý vị quá đen tối và nói thẳng ra quý vị cũng suốt ngày tìm cách lợi dụng người khác nên mới nghĩ cho người khác đen tối như thế.
Vì thế nên Việt Nam ta mới tụt hậu so với nước ngoài như hôm nay. Những quốc gia như Nhật, Hàn, Thái Lan vốn có điểm xuất phát không hơn ta là mấy nhưng nay họ đã vượt ta nhiều, đó là vì sao? Vì họ có tầm nhìn hơn chúng ta. Vì họ hiểu được một lý thuyết cơ bản nhất của thương mại đó là cả hai bên cùng có lợi, họ không bao giờ bắt tay với người khác mà trong bụng thì cứ nơm nớp lo người ta "lợi dụng" mình. Suy nghĩ kiểu như thế chỉ tồn tại trong những bộ óc chưa tiến hoá hết từ vượn sang người.
Nói thẳng ra, các vị là những kẻ hám tiền, lo cho lợi ích của cá nhân và cùng lắm là gia đình mình, là hết. Các vị ưa xiểm nịnh, khi báo Washington Post đưa tin rằng nền KT việt nam đang cất cánh thì quý vị tung hô tờ báo ấy như là chuẩn mực của sự trung thực, còn khi cũng báo Washington Post đưa tin về tham nhũng của Việt Nam thì các vị nói họ đưa tin không chính xác. Cái thái độ lá mặt lá trái ấy cũng đúng trong trường hợp người ta nói về "kẻ thù" của quý vị, ví như việc Ân Xá Quốc Tế lên án Mỹ vi phạm nhân quyền và cũng lên án Việt Nam với tội danh tương tự.
Đây là điều thứ ba tôi muốn nói với quý vị.
Điều thứ tư nghe sẽ hơi sốc: nói thẳng ra là quý vị cực ngu.
Quý vị không tin vào các thông tin "lề trái", tức là những thông tin trái ngược với báo chí chính thống và những tuyên bố chính thức của Việt Nam. Nhưng bản thân quý vị đang sinh hoạt ở một diễn đàn có tên miền quốc tế, đã hoạt động được hơn 2 năm nhưng ngân khoản duy trì sự tồn tại của nó vẫn là từ tiền của cá nhân những con người đáng trân trọng đã lập ra website này. Tại sao website này không thể có đuôi .vn và cũng không thể đăng quảng cáo được, quý vị nếu đủ thông minh thì đã nghĩ ra từ lâu rồi.
Quý vị quy kết tất cả những lời nói, bài viết của người khác là "phản động" "chống lại Việt Nam", "bán rẻ tổ quốc" chỉ vì những người ấy không có tư tưởng giống như quý vị. Quý vị bỏ ngoài tai mọi lời phân tích không theo ý kiến của quý vị, quý vị biến một diễn đàn trao đổi tri thức thành một cái chợ để cãi nhau và sỉ vả nhau bằng những từ như "thằng chó", "con lợn", một cách tự nhiên không biết ngượng mồm. Nếu vậy quý vị mất thời gian lên diễn đàn làm gì? Sao không trùm chăn lại tự nói cho xong?
Quý vị gọi người khác là "chống lại đất nước" bởi vì họ chống lại suy nghĩ của quý vị, như thế khác gì quý vị tự coi mình là đại diện của nước Việt Nam? Quý vị tự cho mình là người phát ngôn của chính phủ Việt Nam, hay ngắn gọn, quý vị chính là Việt Nam?
Quý vị kêu gọi người ta "cảnh giác với những âm mưu gây chia rẽ", nhưng lại không nhận ra rằng chính cái lời kêu gọi ấy của quý vị là một âm mưu gây chia rẽ. Nếu quý vị muốn sống tốt với hàng xóm của mình, ắt quý vị không bao giờ bắc loa giữa phố mà rằng "hãy cảnh giác với thằng A, con B, hàng xóm của tôi, chúng nó đang âm mưu chia rẽ". 

Quý vị ngu lắm.
Muốn đất nước phát triển được, hãy thôi mò mẫm và ảo tưởng trong cái thế giới độc tôn của quý vị, hãy tỉnh táo trước những khẩu hiệu, hãy đi vào bản chất thay vì hô hào bên ngoài, hãy lắng nghe xem người khác nói thế nào, và hãy chân thật trong mọi mối quan hệ.
Nhưng tôi không vọng tưởng rằng một ngày nào đó quý vị sẽ thay đổi. Quý vị sẽ mãi mãi là người dân của một đất nước tụt hậu, tham nhũng, ô nhiễm và không được bạn bè quốc tế coi trọng.
Đên đây chợt nhớ câu nói của cụ Tản Đà: "Cũng bởi thằng dân ngu quá lợn..."